نقد و بررسی متون پایان نامه ها

نقد و بررسی پایان نامه ها همه رشته های دانشگاهی

برای دانلود متن کامل پایان نامه ها اینجا کلیک کنید

6f/2 (34278)

6f/2 (34278)

دانشگاه امام حسین (ع) – دانشگاه فرهنگی

عنوان مقاله:

[Dimension of Social Capital and Rtes of Criminal Homicide]

نام استاد:

جناب آقای دکتر میرسندسی

نام دانشجو:

ایرج فولادی

نام درس: روش تحقیق- مبحث «سرمایه اجتماعی و نرخ جنابت»

رشته و مقطع تحصیلی : سنجش افکار- دکتری

خرداد ماه – 1386

منبع مقاله : American Sociological review

شماره مجلد: «شماره 6» آخرین مقاله – سال 2004

«فهرست مطالب»

ردیف عنوانصفحه

1- بخش اول شامل:

الف: بیان کلیات

ب: نقد مقاله

2- بخش دوم شامل:

3- سرمایه اجتماعی و نرخ (میزان) جنایت

4- مفهوم چند وجهی سرمایع اجتماعی و جرم

5- اطلاعات و روشها

6- اندازه گیری ها

7- استراتژی تحلیلی

8- الگو و مدلها

9- خلاصه و نتیجه گیری

10- پیوست: اصل مقاله انگلیسی

بخش اول:

الف: کلیات

عنوان این مقاله، ‹سرمایه اجتماعی و میزان جرم و جنایت› است.

"Dimension of social capital and Rates of Criminal Homicide"

شماره مقاله؛ شماره دهم از مجله A.S.R (شماره ششم مجله) مربوط به سال 2004 می باشد. نویسندگان این مقاله روز نظر (Rosen feld)، بامر (Baumer) و مسنر (Messner) هستند.

«روبرت پانتام» تحقیقاتی کامل درباره جنبه های مختلف سرمایه اجتماعی انجام داده و رابطه آن را با معضلات اجتماعی از جمله جنایتهای خشونت آمیز را به اثبات رسانده است.

نویسندگان این مقاله در چهل منطقه جغرافیایی آمریکا تحقیقاتی را در این رابطه انجام دادند و با معیارهایی که برای سرمایه اجتماعی در نظر گرفتند سعی در فرموله کردن رابطه بین جنبه های گوناگون سرمایه اجتماعی و آمار جنایت در این مناطق داشته اند.

در این مقاله ابتدا اشاره به جذابیت واژه «سرمایه اجتماعی» در بین جامعه شناسان شده است، چرا که جامعه شناسان هنور تأثیر همه جانبه «روابط اجتماعی» را به عنوان عاملی متمایز از ابزارهای اقتصادی افراد یا قدرت بوروکراسی عمومی به رسمیت می شناسند. ضمناً طبق نظرات دانشمندانی چون لین، کوک و بارت، نظریاتی مانند جمع گرایی اجتماعی، همبستگی اجتماعی، حس مشترک و بی سازمان اجتماعی که از معانی مختلف سرمایه اجتماعی به شمار می روند، ازمهمترین مفاهیم بنیادی نظریات کلاسیک جامعه شناسی است.

سابقه این تحقیق به دهه 1970 بر می گردد که توسط پانتام و همکارانش در چهل ایالت از آمریکا صورت گرفته است و ابعاد هفت گانه ای برای سرمایه اجتماعی بیان کرده اند. بعد از پانتام، پورتس در سال 1998 بازنگری هوشمندانه ای در آن انجام داده و در ادامه، تحقیقات آقای کندی و همکارانش در سال 1999 انجام شد و بعد از آن روز نظر، بامر و مسنر در سال 2001 سرمایه اجتماعی را به عنوان ترکیبی از دو عامل، اعتماد عمومی و مشارکت شهری مورد بررسی قرار دادند.

مطالعات لدرمن و همکاران در سال 2002 که در مورد رابطه سرمایه اجتماعی و جرم در سطح جهانی از 39 کشور به عمل آوردند (کشورهای توسعه یافته و کشورهای در حال توسعه)، اثرات سه عامل، اعتماد، مذهب و مشارکت را بررسی کردند.

در این مقاله، طبق نظر پورتس عمل کرده اند و جنبه های مختلف سرمایه اجتماعی را طبقه بندی کرده اند و به بررسی رابطه آن با میزان جرم و جنایت پرداخته شده است.

تحلیل های این مقاله مبتنی بر یک سری اطلاعات واحد تحت عنوان «SCBS» با همان «The Social Capital Benchmark Survey» یعنی «معیار سرمایه مطالعات اجتماعی» که نخستین هدف آن پوشش کامل اشکال مختلف سرمایه اجتماعی است.اشکال یا ابعاد سرمایه اجتماعی از دیدگاه پانتام عبارت است از:

ابعاد اجتماعی از دیدگاه پانتام:

1- اعتماد اجتماعی (اعتماد عمومی) : الف) اعتماد شناختی (اعتماد ضخیم)

ب) اعتماد واسطهای (اعتماد نازک)

2- مشارکت اجتماعی: الف) مشارکت سیاسیب) مشارکت شهری

ج) مشارکت مذهبید) ارتباطات محل کار (ارتباطات شغلی)

هـ) ارتباط غیر رسمی (وابستگی های اجتماعی غیررسمی)

و) داوطلب شدن و نوع دولتی (کارهای خیریه، نوع دولتی و …)

* اعتماد شناختی:

آن اعتمادی است که بر پایه محکم شدن روابط ما با افرادی مثل اعضای خانواده، دوستان، همکاران، همسایگان شکل می گیرد.

* اعتماد واسطه ای:

آن اعتمادی است که دامنه نفوذ آن فراتر از محدوده های اولیه اجتماعی اطراف ما می باشد و به افرادی مربوط می شود که روبط آنچنان نزدیکی با آنها نداریم.

* مشارکت سیاسی:

1- ایفای نقش سیاسی : الف) رای دادن

ب) حضور در جلسات شهر

ج) خدمت در موسسات محلی

د) میزان علاقه و آگاهی افراد نسبت به امور سیاسی

2- فعالیت اجتماعی (فعالیت سیاسی) : الف) حضور در تظاهرات

ب) شرکت در اعتراضاتج) پیوستن به دیگران در جهت ایجاد انقلاب سیاسی به منظور تغییرات شرائط سیاسی

* مشارکت شهری:

1- نقش پذیری اجتماعی مانند عضویت در کلوپ، روایدادها و …

2- شرکت در گروههای خدمت رسانی اجتماعی

3- عضویت در گروههایی که بطور رسمی بدنبال ایجاد تغییرات اجتماعی هستند (فعالیت اجتماعی)

* ارتباطات اجتماعی غیر رسمی :

1- میزان مشارکت افراد در تیم ها و گروهها مثل تیم های ورزشی

2- میزان ارتباط افراد با دوستان، همسایگان و … (فعالیت های اجتماعی غیررسمی)

* نوع دوستی:

1- میزان فداکاری: مثل اهداء خون

2- خدمت رسانی داوطلبانه و اعمال نیکوکارانه مثل کمک به سیل زدگان کمک به ایتام

* مشارکت مذهبی :

1- عضویت در کلیسا و …2- شرکت در مراسم مذهبی

3- توجه به شاخصهای مذهبی3- …………………..

نمونه های مورد مشاهده شامل یک نمونه استانی متشکل از 3000 نفر بود و نمونه ای جداگانه متشکل از 26000 نفر بود که به طور تصادفی از چهل منطقه جغرافیایی مختلف واقع در 29 ایالت آمریکا انتخاب شده و با آنها تماس گرفتند و در ادامه تحقیقات که در سال 2002 توسط لدرمن در 39 کشور جهان انجام شد در مورد رابطه سرمایه اجتماعی و جرم تحقیق به عمل آمد.

واحد مشاهده در این تحقیق نمونه استانی می باشد و واحد تحلیل آن مناطق جغرافیایی در 29 ایالت متحده آمریکا که اندازه تحلیل آن از 500 تا 1500 نفر متغیر بود و سطح تحلیل آن منطقه ای، ایالتی و جهانی می باشد.

متغیر وابسته اصلی: در این تحقیق نرخ جرم (میزان جرم) است که به صورت تعداد اعمال خلاف انجام شده در ازای هر 000/000/100 نفر بین سالهای 2000-1999 در نظر گرفته شده است. (بازه زمانی دو ساله)

نرخ متوسط جرمک برای اجتماعات مورد بررسی در این باره زمانی 36/6 در ازای هر 100000 هزار نفربوده است و در مناطق مختلف انحراف معیارهای شدیدی در محدوده 76/0 و 57/26 نیز دیده شده است. به همین خاطر نرخ جرم را به لگاریتم طبیعی تبدیل کرده اند تا میزان اثر آنها را کاهش دهند و خطای واریانس را نیز سرشکن نموده اند تا نرخ رسمی نمونه بسیار نزدیک به توزیع نرمال شود.

متغیرهای توضیحی (مستقل): در این تحقیق سطوح یا ابعاد سرمایه اجتماعی در جامعه مورد مطالعه است. پانتام در سال 2000 هفت بعد اصلی برای سرمایه اجتماعی تعیین می کند که عبارتند از: اعتماد اجتماعی، مشارکت سیاسی، مشارکت شهری، مشارکت مذهبی، ارتباطات محل کار، ارتباطات اجتماعی غیررسمی، داوطلب شدن و نوع دوستی که در سال 2002، لدرمن و مندندز با تأکید بر نظرات روزنظر و همکارانش، پنج بعد دیگر به این ابعاد هفت گانه اضافه نمودند و آن پنج بعد عبارت بودند از:

1- ایفای نقش شهری : الف) نقش پذیری اجتماعی

ب) خدمات اجتماعی به افرادج) عضویت در گروههایی که به طور رسمی بدنبال ایجاد تغییرات اجتماعی هستند (فعالیت اجتماعی)

2-فعالیت سیاسی

3-ایفای نقش سیاسی

4- فداکاری

5- اعمال نیکوکارانه

که مجموعاً تحت عنوان ابعاد دوازده گانه سرمایه اجتماعی در این تحقیق مطرح هستند.

پاتنام، نتیجه گرفت که:

هر چه سطح اعتماد و همبستگی عمومی پائین باشد باعث افزایش جرم و جنایت می شود و هر چه جرم و جنایت افزایش پیدا کند، باعث کاهش اعتماد عمومی و همبستگی عمومی می شود و در واقع به یک دور تسلسل معتقد بوده است.

به اعتقاد پانتام یکی از عوارض افت ابعاد سرمایه اجتماعی در آمریکا، افزایش جرم و جنایت است. به اعتقاد او افزایش جرم و جنایت در کشور آمریکا از سال 1969 با کاهش اعتماد عمومی در این دوره مرتبط است. چون ایالتهایی که نرخ جرم و جنایت در آنها بالاتر است در رده بندی سرمایه اجتماعی در مکان پائینتری قرار می گیرند. رابطه بین نرخ جرم و جنایت و عامل سرمایه اجتماعی، رابطه ای مستقیم و معکوس است و این بیان پاتنام (رابطه بین ابعاد سرمایه اجتماعی و جرم) مستقیماً از تئوری ایشان به نام «تئوری بی سازمانی» نشأت گرفته است.

تئوری بی سازمانی اجتماعی، آن نظریه ای است که ویژگی های اجتماعات ضعیف را بر اساس ساختار شناسی کلاسیک سه عامل عمده می داند:

1- رکورد اقتصادی2- ناپایداری شرائط اقامت3- ناهمگونی جمعیت

بنظر او (پاتنام) این شرائط در روند ایجاد شبکه های اولیه و ثانوی اجتماعی بین افراد و جوامع ایجاد مشکل می کند، که در نتیجه آن توان جامعه در اعمال کنترل عمومی کاهش پیدا می کند و این موضوع در خصوص جوانان بیشتر نمود پیدا می کند و می گوید: «اگر جوانان دزدی می کنند نه فقط به این دلیل است که آنها فقیر هستند بلکه به آن خاطر است که شبکه ها و موسسات اجتماعی از کار افتاده اند.»

در ادامه پانتام استدلال می کند شبکه های اجتماعی، زیر ساختهای سرمایه اجتماعی را پایه ریزی می کننندو این موضوع ابزار لازم برای هدایت جوانان به سمت معیارهای مثبت را ایجاد می کند و دسترسی آنها را به مشاوران، مدلها و الگوهای رفتاری و حمایت کنندگان تحصیلی و … فراهم می کند. (او معتقد است شبکه های اجتماعی حامی مالی و معنوی افراد هستند و نفوذ سیاسی مؤسسات اجتماعی را افزایش می دهند).

مطالعات دیگری نیز در مورد روابط متقابل سرمایه های اجتماعی و جرم و جنایت انجام شده است. از جمله کندی و همکارانش در سال 1999 که مطالعه ای در مورد پنجاه ایالت آمریکا انجام دادند و سعی در تعیین فاکتور سرمایه اجتماعی با استفاده از شاخص های اعتماد عمومی و مشارکت شهری برگرفته از یک نظرسنجی اجتماعی کلی بودند. کندی و همکارانش گزارش دادند که «میزان نرخ جرائم انجام شده را با اسلحه گرم با سطح فقر و ممنوعیت حمل اسلحه» مؤثر دانسته اند.

مطالعات بعدی که توسط روزنفلد و بامر و مسنر در سال 2001 انجام شد، سرمایه اجتماعی را به عنوان ترکیبی از دو عامل اولیه، اعتماد عمومی و مشارکت شهری در نظر گرفتند (مانند کندی) و میزان تاثیر سرمایه اجتماعی را بر نرخ جنایت در مدلی چند متغیره مورد بررسی قرار دادند ( و این دو شاخص را به عنوان معیارهای سنجش مرکز اجتماعی با استفاده از مجموعه ای از مدلهای پایه ای و تعریف متغیرها در نظر گرفتند).

نتیجه اینکه آنها، سرمایه اجتماعی را به عنوان ساختاری تکامل نیافته تلقی کردند (و واحدهای کوچکتر و همگون تر از ایالت را مدوله کردند یعنی گروههای متشکل از افراد هم ایالتی یا متعلق به چندین ایالت را به عنوان نمونه های اولیه در مطالعه اجتماعی مورد بررسی قرار دادند.) و استدلال کردند که «ساختار تکامل نیافته» ابعاد سرمایه اجتماعی، اثر بررسی قابل توجهی بر میزان جرم و جنایت دارد. (اینها به بررسی رابطه دو طرفه سرمایه اجتماعی و جرم پرداختند و صحت یافته های قبلی را تائید کردند.)

در سال 2002 آقای لدرمن ولوآیزا مطالعاتی در مورد رابطه سرمایه اجتماعی و جرم را به سطح جهانی کشیدند و 39 کشور توسعه یافته و در حال توسعه جهان در مورد بررسی قرار دادند و اثرات سه عامل اعتماد، مذهب و مشارکت را در سازمانهای داوطلب پذیر به میزان جرم مورد ارزیابی قرار دادند. آنها با بررسی چندین ملیت مختلف مقیم آمریکا به این نتیجه رسیدند که ‹بالا بودن میزان اعتماد در ابعاد سرمایه اجتماعی باعث کاهش شدید میزان جرم می شود.»

محققان می گویند:

«نرخ بالای جرم باعث از بین رفتن اعتماد عمومی در بین افراد جامعه، اختلال در شبکه های اجتماعی و کاهش مشارکت اجتماعی می شود.»

در صورتی که برخی از مطالعات جدید از جمله «تحلیل گالیا و همکارانش» بیان می کنند که:

«افزایش جرم باعث بالا رفتن میزان مشارکت و بوجود آمدن انواع خاصی از گروههای ضدجرم مانند «گروه مواظبت از محله» می شوند.»

در تحقیقات اخیر (بامر و مسنر) علاوه بر اطلاعات «SCBS» که به منظور دستیابی به رابطه واقعی نرخ جرم و ابعاد سرمایه اجتماعی، فاکتورهای اجتماعی را کنترل و آنها را به دو دسته تقسیم کردند:

دسته اول شامل افراد فقیر و سیاه پوست، خانواده هایی که سرپرست آنان یک زن بود، خانواده های با درآمد متوسط و خانواده های با درآمد نامناسب و درصد بیکاری بود.

دسته دوم موضوعاتی نظیر «فقدان منابع»، «ساختار جمعیتی»، «نرخ طلاق» و «منطقه جنوبی بودن» را در بر می گیرد.

** نتایج نشان می دهد که نرخ جرم و جنایت در ارتباط با اعتماد (اعتماد عمومی) بر اساس نتایج معادلات همزمان جدول 2 و 3 در مجموع، مدلها 88% محدوده نرخ جنایت و 93% محدوده اعتماد عمومی را در نمونه های SCBS پوشش می دهند.

سطح بالای بازداشت افراد مجرم اثر مستقیم بر کاهش جنایت دارد اما اگر مدیریت و روشهای جلوگیری از جرائم بدرستی انجام نشود، بعلت بالا رفتن سطح واکنش درونی افراد، اعتماد عمومی کاهش پیدا می کند و اثر جرم بر اعتماد عمومی با (بتا= 47/0) بیشتر از میزان اثری است که اعتماد عمومی بر جرم دارد با (بتا= 26/0). با توجه به این مسئله، اما هنوز یک رابطه دو طرفه بین اعتماد عمومی و میزان جرم می بینیم.

* جرم و فعالیت اجتماعی

آیا رابطه ای بین فعالیت اجتماعی و جرم وجود دارد؟

جدول 3 این تحقیق نشان میدهد:

فاکتور R2 =› فعالیت اجتماعی 67/5-

فاکتور R2 =› جرم 82/0

– این نتایج نشان میدهد که، آمارهای جرم به نسبت «جنوبی بودن مناطق‌»، «فقدان منابع در مناطق»، و «سطح پائین عمومی» طبقه بندی می شوند. تنها فاکتور ساختاری مرتبط با فعالیت اجتماعی «جنوبی بودن» منطقه است که نسبت به سایر اجتماعاتی که در جنوب امریکا قرار داشتند مشارکت اجتماعی بسیاری پائین تری از خود نشان دادند.

– وجود بازداشت ها به خاطر اعمال خشونت آمیز نیز میزان جرم را تا حد زیادی کاهش داد و سطح فعالیت اجتماعی از جوامع (با گرایش سیاسی مطلق و ساعات کمتر استفاده از تلویزیون) بیشتر بود.

* در این معادله:

اثر جرم بر فعالیت اجتماعی ضعیف تر است با (بتا = 40%) و اثر فعالیت اجتماعی بر جرم با (بتا= 33/0) قوی تر است.

** این نتایج تائید می کنند که:

«فعالیت اجتماعی دلیل و نتیجه نرخ بالای جرم است.»

* محاسبه نرخ مورد انتظار جنایت و فعالیت اجتماعی برای مناطق:

– برای مناطق با سطح اعتماد پائین و سطح فعالیت بالا نرخ جرم، تخمین زده شده که از میانگین گیری بین مناطق بدست آمده بود 38/6 در هر 100000 نفر به 74/14 نفر افزایش یافت. در این محاسبات از مقادیر جرم زای مشاهده شده استفاده شده است.

– برای مناطق با سطح اعتماد بالا و سطح فعالیت پائین، نرخ جرم تخمین زده شده که از بین مقادیر متوسط فعالیت اجتماعی و اعتماد عمومی بدست آمده بود از 14/3 در هر 100000 نفر به 57/1 نفر افزایش یافت. بدلیل اینکه ترکیبی ازاعداد سطح اعتماد بالا و سطح فعالیت پائین مورد استفاده قرار گرفته است در این محاسبات از مقادیر ضد جرم واقعی استفاده شده است.

*** روشهای این تحقیق:

استفاده از روابط پیرسونی؛ که بر اساس آن، جوامعی که سطح اعتماد عمومی در آنها بالاست، پدیده هایی مانند اجتماعات غیررسمی، مشارکت اجتماعی، شرکت در انتخابات و اعمال خیرخواهانه، خدمات اجتماعی و نقش پذیری سیاسی، در سطح بالایی در آنها وجود دارد.

استفاده از مدلهای بازگشتی و غیر بازگشتی؛ که در این تحقیق از مدل پایه ای، واریانس، انحراف معیار، «r» و «R2» تعدیل شده و الگوی چندمتغیره نام برده شده است.
– فاکتورهای دوازده گانه یک به یک وارد مدل پایه ای شدند و نتیجه گرفته شد که سه فاکتور از دوازده فاکتور، نسبت قابل توجهی با نرخ جنایت دارند که عبارتند از:
1- اعتماد اجتماعی (اعتماد عمومی)2- فعالیت اجتماعی3- فعالیت سیاسی

که این فاکتورها به عنوان متغیرهای درون زا مطرح شده اند.

و با یک نگاه دیگر به مدل پایه ای در می یابیم که:

1- جنوبی بودن مناطق 2- محرومیت از منابع 3- تراکم جمعیت 4- نرخ طلاق

بدلیل بالا بودن سطح این متغیرها (پوشش 70% واریانس جنایت در چهل منطقه «SCBS») نسبت آنها به نرخ جنایت، به میزان قابل توجهی بیشتر است، که این فاکتورها به عنوان متغیرهای برون زا مطرح شده اند.

بخش اول:

ب: نقد مقاله

از جمله محدودیتهای و اشکالات این تحقیق می توان به نکات ذیل اشاره نمود:

تعیین کاربردهای مفید ابعاد سرمایه اجتماعی کاری مشکل است و با توجه به پیچیدگی رفتار انسان، محققان علوم اجتماعی از نمایش کامل ابعاد سرمایه اجتماعی که در تئوری پاتنام و دیگران، درباره آن بحث می شود، عاجزند.

مانند تمام نظرسنجی های تلفنی، درصد مقولیت پاسخ ها از دیدگاه کلاسیک پائین است.

ماهیت چندگانه بودن این نظرسنجی و کوچک بودن نسبی نمونه های مورد اندازه گیری، مشکل دیگری است که این تحقیق با آن مواجه است.

در مورد دلیل و اثرات عدم پاسخگویی پاسخگویان (حدود 42%) بحث نشده است و این مکشلی است که محققان بعدی از جمله (مسنر و بامر) به آن اشاره کرده اند و محققانی مانند آقای لدرمن حوزه این تحقیق را جهانی کردند (در سال 2002) و سعی در رفع اشکالات تحقیق های پاتنام داشتند.

نبود معیارهای دقیق درباره رابطه ابعاد سرمایه اجتماعی و میزان خشونت و گستردگی حوزه های فرهنگی کشورها در این خصوص و متفاوت بودن آنها.

کمبود نسبی نمونه های موجود در «SCBC» مانع انجام ارزیابی همزمان مدلهای اندازه گیری مربوط به ساختارهای چند عاملی سرمایه اجتماعی می شود.
** خلاصه و نتیجه گیری:
آقای لدرمن می گوید: از این تحقیق ما، رابطه بین ابعاد چندگانه سرمایه اجتماعی و یک مشکل اجتماعی، چه از نوع نظری و چه از نوع واقعی (سطوح جرمهای جنابی) فراتر از نظریه پردازی صرف، برداشت و ارزیابی کرده ایم. بررسی ها نشان میدهد:

چند بعدی بودن سرمایه های اجتماعی مورد تأئید است.

بسیاری از ابعاد برجسته تئوریک، واقعی هستند.

نبود حس اعتماد نسبت به اطرافیان، انگیزه ای نیرومند، در ورای تجمع های اجتماعی است.

تفاوت تجمع های اجتماعی با سرمایه های اجتماعی از بسیاری از جهات است.

پس از کنترل شرائط اقتصادی و اجتماعی و بررسی های آماری، هیچ یک از ابعاد سرمایه اجتماعی تأثیر منفی در نرخ و جنایت ندارند.

با توجه به اینکه در هر دو مدل (بازگشتی و غیربازگشتی) از «تئوری عمومی جلوگیری از جرم و جنایت» استفاده شده است. لذا ثقل این تئوری تاکید بر: الف) شدت عمل افراد مسئول (مطابق با اصول انسانی، اخلاقی و قانونی)ب) قاطعیت افراد مسئول
ج) تعهد افراد مسئول به اجتماع، در کاهش نرخ جرم مؤثر است.
نکته کاربردی از این تحقیق:

از این تحقیق می توان نکات کاربردی فراوان در موضوع اعتماد عمومی و مشارکت اجتماعی (بطور کلی همه ابعاد دوازه گانه سرمایه اجتماعی) دریافت کرد از جمله در بحران بنزین (از بهمن ماه 85 تا تیر ماه 86) که تقریباً حدود شش ماه به عنوان یک معضل اجتماعی، افکار عمومی را دچار بحران کرد و بدلیل سوء مدیریت و عدم بکارگیری روشهای صحیح باعث جریحه دار شدن افکار عمومی جامعه ایران گردید.

از جمله سوء مدیریت و اشکالات روشی که باعث شد اعتماد عمومی کاهش پیدا کند عبارت است از:

عدم تصمیم متمرکز از سوی مدیریت کلان کشور بطوری که بتواند عملیاتی گردد و مشکلی از مشکلات مردم را حل کند.

زمان و نحوه ابلاغ سهمیه بندی نیز اشکال داشته است.

تصمیمات متخذه متناسب با مصوبات مجلس نبوده است.

از لحاظ امنیتی و روانی، تدابیر درست اتخاذ نگردید.

در تعیین روشها و تصمیم گیری، نقش افکار عمومی و انتظار مردم از حکومت اسلامی نادیده گرفته شد.


۰

gl/l (1063)

gl/l (1063)

تجهیزات نگهداری و حمل و نقل کالا

تجهیزات نگهداری کالا

وسایل و تجهیزات نگهداری به وسایلی اطلاق می شود که جهت ذخیره سازی و انباشتن کالا در انبار از آنها استفاده می شود. وسایل نگهداری کالا در انواع مختلفی است که هر یک با توجه به کاربرد خاص آن دارای معایب و مزایایی است که در انتخاب باید به آنها توجه شود. در نمودار زیر انواع تجهیزات نگهداری کالا در انبار بطور خلاصه و کلی نشان داده شده است.

تجهیزات نگهداری قابل حمل

به وسایلی که جهت نگهداری و جابجایی اقلام در سطح انبار و آمادگاه بصورت واحد بار مورد استفاده قرار می گیرد اطلاق می شود.

تجهیزات نگهداری ثابت (غیر قابل حمل)

تجهیزاتی است که جهت نگهداری و استقرار اقلام در انبار مورد استفاده قرار می گیرد و نصب آنها در انبارها هزینه بر بوده و در صورتیکه بخواهیم آنها را پس از نصب جابجا نماییم مستلزم زمان و هزینه نسبتاً زیادی است.

شرح تجهیزات نگهداری:

الف- پالت: سکوی کوچک قابل حملی است که از آن برای تشکیل واحد بار از کالاهای دارای بسته بندی محکم و منظم، حمل و نقل کالا توسط وسایل حمل واحد بار و ذخیره سازی در انبارها روی هم و یا در قفسه بندی استفاده می شود و در انواع چوبی، فلزی و پلاستیکی از نظر جنس و در انواع دو طرفه و چهار طرفه و یا دو رو و یک رو، دو باله و یا یک باله و پالت مخصوص از نظر طرح و شکل وجود دارند.

پالتها از نظر جنس با توجه به مزایا و معایب آنها و نوع کالا و نوع انبار و نوع اقلیم محل مورد استفاده انتخاب می شوند ولی از نظر طرح با توجه به نحوة ذخیره سازی و وسیله حمل و نقل و … انتخاب می گردند.

از پالتهای مخصوص جهت تشکیل واحد بار، حمل و نقل و ذخیره سازی بسته های مخصوص مانند بشکه استفاده می شود.

ب- باکس پالت: پالت دیوار داری است که جهت تشکیل واحد بار از بسته های کوچک و ضعیف و یا قطعات نامنظم، شکستنی و … و ذخیره سازی آنها روی هم تا ارتفاع زیاد و حمل و نقل کالا توسط وسایل حمل واحد بار در انبارها و کارخانه ها استفاده می شود. و در انواع دیواره دار و بدون دیواره و دیوار مشبک و همچنین باکس مخصوص نیز وجود دارند.

از باکسهای مختلف با توجه به نوع کالا استفاده می شود مثلاً برای وسایل باریک و برنده از باکسهای دیواره دار غیر مشبک و جهت اجسامی که باید دیده شوند از باکسهای دیواره مشبک و جهت کالاهای مخصوص مانند لاستیک از باکسهای مخصوص لاستیک استفاده می شوند.

در باکسهای معمولاً جهت دسترسی آسان به کالای درون آن، یک درب بصورت افقی تا نیمه و یا اینکه یک طرف آنها بصورت باز (بدون دیوار) در نظر گرفته می شود.

ج- زیر چین ها: چهارپایه هایی هستند که از آنها جهت ذخیره سازی کالا در کف انبار استفاده می شود و معمولاً از کنار هم قرار دادن آنها در انبار یک پارت (قسمت) جهت تشکیل انباشته از کالاها تشکیل می گردد. که معمولاً بصورت فلزی با سطح مشبک می باشند.

د- ظروف: محفظه های چوبی، فلزی و یا پلاستیکی هستند که قابل حمل و نقل توسط دست بوده و از آنها جهت نگهداری و حمل و نقل لوازم و قطعات ریز استفاده می شود.

هالوار: استوانه چهارگوش چوبی است که از آنها جهت ذخیره سازی اقلام سنگین در کف انبار یا بارانداز استفاده می شود.

و- قفسه بندی: قاب فلزی است که توسط صفحات و یا تیرهای افقی به قسمتهای مختلف تقسیم شده است و از آن برای استفاده بیشتر از فضای انبار، بالا بردن تنوع و گوناگونی اقلام، عدم وجود محدودیت در قرار دادن واحدهای بار، دسترسی سریع به اقلام، افزایش نظم در انبار و … استفاده می گردد. و در انواع مختلف زیر وجود دارند:

قفسه بندی برای نگهداری اقلام و بسته های قابل حمل با دست که در انواع زیر وجود دارند:

قفسه بندی سبک معمولی

قفسه بندی نیمه سنگین معمولی

قفسه بندی سبک دوار

قفسه بندی سبک ابزار

قفسه بندی سبک لوله و میله

قفسه بندی سبک شیب دار

قفسه بندی برای ذخیره سازی واحدهای بار و اقلام سنگین که این تجهیزات عبارتند از:

قفسه بندی سنگین معمولی

قفسه بندی سنگین قابل ورود به وسیله لیف تراک

قفسه بندی سنگین شیب دار

قفسه بندی سنگین متحرک

قفسه بندی سنگین با عمق زیاد

قفسه بندی سنگین قابل دسترسی بوسیله کارگر
ز- خرک: وسیله ای که از آن برای انبار نمودن اقلام طویل و سنگین از قبیل، میلگرد، نبشی، تیرآهن و … وقتی که تنوع کالا زیاد باشد استفاده می گردد و از نظر شکل و طرح در انواع یکطرفه و دو طرفه وجود دارد.
تجهیزات حمل و نقل کالا

تعریف حمل و نقل:

حمل و نقل از مفاهیمی است که تا کنون به طرق گوناگونی تعریف شده است که یک تعریف ساده برای آن عبارتست از «جابجایی و انتقال اشیاء از جایی به جای دیگر به هر طریق ممکن همانند، جابجایی مواد.

در یک ارگان نظامی، حمل و نقل عبارتست از، تغییر مکان (جابجایی) افراد، وسایل، تجهیزات و سایر نیازمندیهای نظامی بوسیله انواع وسایل و تجهیزات ترابری از قبیل قطار، خودرو، هواپیما و …

با عنایت به تعاریف فوق حمل و نقل را می توان چنین تعریف کرد، حرکت مواد، قطعات و یا افراد از مکانی به مکان دیگر با هزینه، زمان و وسیله ای مناسب.

اهداف حمل و نقل:

هدف حمل و نقل، همانطور که در تعاریف فوق بیان شده عبارت است از انتقال اشیاء از نقطه ای به نقطه دیگر، و در یک مرکز نگهداری اقلام، هدف عمدة حمل و نقل عبارت از انتقال کالا از نقطه ای به نقطه دیگر، در کوتاه ترین مسیر ممکن، بدون انجام عملیات مجدد (دوباره کاری) و به بهترین روش، به بیان دیگر اهداف حمل و نقل در یک مرکز نگهداری اقلام عبارت است از:

استفاده بهتر از فضای موجود انبار

کاهش هزینه های کنترل موجودی

به حداقل رساندن جابجایی ها

به حداقل رساندن زمان تخلیه، بارگیری و ذخیره سازی

کاهش هزینه های حمل

کاهش خسارت های ناشی از حمل و نقل غلط

ارائه سرویس مناسب در زمان محدود

استفاده مؤثر از نیروی انسانی و وسایل حمل و نقل
انواع حمل و نقل
در دنیای امروزی عمده مصرف وسایل حمل و نقل، برای انتقال کالا و انسان بوده و وسایل حمل و نقل مورد استفاده، هواپیما، خودرو، قطار و کشتی می باشند. فرق اساسی حمل و نقل کالا با انسان، سیستم راحتی در آن است، که برای انسان تعبیه شده است.

برای حمل و نقل روش دیگری نیز وجود دارد که آن انتقال، بوسیله خطوط لوله و پمپاژ برخی مواد است که برای این سیستم، مناسب باشند. بطور کلی سیکل فعالیت حمل و نقل عبارت است از:

بارگیری

جابجایی

تخلیه
در حمل اقلام هر سه مرحله فوق انجام می پذیرد و آنچه در ارتباط با هر نوع و یا طبقه ای از اقلام قابل تغییر است، عبارت است از، وسایل و روشی که در ارتباط با هر یک از مراحل فوق بکار گرفته می شود.
با توجه به روشهای موجود و وسایل مورد استفاده، حمل و نقل به دو دسته کلی، تقسیم می گردد.

الف- حمل و نقل در مسیرهای طولانی (خارجی)

ب- حمل و نقل در مسیرهای کوتاه (داخلی)

الف- حمل و نقل در مسیرهای طولانی (خارجی)

حمل و نقل در مسیرهای طولانی، بیشتر در خارج از مراکز نگهداری، مثلاً، انتقال اقلام از مراکز تولید و خرید به آمادگاهها و یا حمل اقلام از مراکز نگهداری به مراکز مصرف، مطرح می باشد. روشهای حمل و نقل خارجی عبارتند از:

حمل و نقل جاده ای

حمل و نقل هوایی

حمل و نقل دریایی

حمل و نقل راه آهن

خط لوله
ب- حمل و نقل در مسافتهای کوتاه (داخلی مراکز نگهداری و انبار)
در این قسمت به شرح نوعی دیگری از حمل و نقل می پردازیم که سیکل فعالیت ها و کاری آن نیز همانند حمل و نقل خارجی است، یعنی در اغلب مواقع شامل عملیات تخلیه، جابجایی و بارگیری می باشد و شاید بتوان گفت که مکمل حمل و نقل خارجی در مراکز نگهداری می باشد. این نوع حمل و نقل در مراکز نگهداری بین انبارها، سکوهای تخلیه و بارگیری، باراندازها و داخل انبارها و غیره انجام می شود و در مقایسه با روش حمل و نقل خارجی از طول مسیر کمتری برخوردار است و شاید نتوان از این جهت آنها را با هم مقایسه کرد ولی آنچه در این نوع حمل و نقل قابل توجه است این است که بدون آن فعالیت و یا سیکل حمل و نقل خارجی تکمیل نمی گردد. ولی بدلیل تفکیک سازمانی و مأموریتی، لازم است این دو نوع حمل و نقل بطور جداگانه ولی مرتبط و هماهنگ با هم مورد بررسی قرار گیرند.

انواع روشهای حمل و نقل (داخلی):

حمل و نقل دستی
در این روش کلیه فعالیتهای بارگیری، جابجایی و تخلیه اقلام توسط نیروی انسانی و یا وسایل و تجهیزات دستی انجام می گیرد.

حمل و نقل مکانیزه، دستی (ترکیبی)
چنانچه قسمتی از سیکل حمل اقلام توسط تجهیزات و ماشین آلات مکانیکی یا الکتریکی انجام شود و قسمتی از سیکل توسط نیروی انسانی و تجهیزات دستی انجام پذیرد، روش حمل را ترکیبی گویند.

حمل و نقل مکانیزه
چنانچه تمام فعالیت ها یا سیکل حمل و نقل (تخلیه، بارگیری و جابجایی) توسط تجهیزات و ماشین آلات مکانیکی یا الکتریکی انجام شود. این روش اصطلاحاً حمل و نقل مکانیزه نامیده می شود.
انسان در این روش اغلب نقش هدایت تجهیزات و وسایل حمل و نقل را بصورت مستقیم یا غیر مستقیم ایفاء می نماید.

لازم به ذکر است تعاریف و تقسیم بندی های فوق براساس نوع تجهیزات و کاربردی که در هر یک از مراکز و انبارها دارند بصورت تجربی انجام شده است.

تقسیم بندی وسایل حمل و نقل:

تقسیم بندی های مختلفی را جهت وسایل حمل و نقل می توان ارائه نمود که در هر یک روی خصوصیاتی توجه شده است، از آن جمله تقسیم بندی براساس ثابت یا متحرک بودن وسایل، تقسیم بندی برحسب شکل و ظرفیت مواد حمل شونده و تقسیم بندی براساس ظرفیت قابل حمل و …

در این مجموعه سعی بر آن است که یک تقسیم بندی که کلیه موارد فوق را شامل گردد ارائه و توضیح مختصری در حد معرفی از هر یک بیان می شود.

تجهیزات حمل و نقل ثابت مواد فله ای

تجهیزات حمل و نقل ثابت مواد غیر فله ای

تجهیزات حمل و نقل مواد پالتی

تجهیزات حمل و نقل واحدهای بار

تجهیزات حمل و نقل ثابت مواد فله ای
مواد فله ای اصطلاحاً به موادی گفته می شود که فاقد بسته بندی بوده و دارای دانه های ریز می باشند و مثل گندم، ماسه، سیمان و غیره جهت حمل و نقل داخلی انبار (سیلو کردن) این مواد معمولاً از تجهیزات حمل و نقل ثابت استفاده می شود که عبارتند از:

ناودانی ها (مستقیم، مارپیچ)

انواع نقاله ها (نقاله: تسمه ای، پارویی، مارپیچی، …)

بالابرها (بالابر: سطلی زنجیری، سطلی چرخدار، …)

تجهیزات حمل و نقل مواد غیر فله ای
این مواد در حجم زیاد بصورت تکی یا بسته بندی شده بین دو نقطه ثابت حمل می شوند. تجهیزات حمل و نقل خاصی بدین منظور وجود دارد که عبارتند از:

انواع نقاله (نقاله چرخدار وزنی، غلطکی وزنی، غلطکی با نیروی محرکه، تسمه ای مسطح، تسمه ای مقعر، زنجیری مسطح، توری محفظه دار، بالابر بازودار)

انواع جرثقیل (جرثقیل بازودار، پلی، سقفی، تک ریلی، دروازه ای حمل کانتینر)

تجهیزات حمل و نقل مواد پالتی
منظور از مواد پالتی کالاهایی است که بصورت بسته بندی شده، بر روی پالت یا باکس پالت قرار می گیرد، تجهیزات حمل این مواد عبارتند از:

انواع چرخ دستی (چرخ دستی: چند طبقه، جمع آوری سفارشات، مایل)

تراکها (تراک دستی با نیروی محرکه، تراکتور صنعتی، تراکهای حمل واحد بار (پالت تراک)، تراک جمع آوری سفارشات)

لیفتراکها (لیفتراک: تعادلی، راهرو باریک (استرادل، ریچ تراک)

تجهیزات حمل واحدهای بار

ماشین های هدایت شونده اتوماتیک (پالت تراک اتوماتیک، تراکتور صنعتی اتوماتیک و …)

استاکرها (استاکر: ریلی، جرثقیل)
ملاکها و معیارهای انتخاب تجهیزات حمل و نقل و نگهداری:‌

نوع انبار و مشخصات آن:
انبارهای مختلف، دارای وسعت متفاوتی هستند و هر یک از آنها نیاز به وسیله حمل خاص خود را دارند مثلاً در نیازهای با وسعت زیاد، استفاده از چرخ دستی بدون نیروی محرکه اصلاً منطقی نمی باشد، در حالی که در انبارهای با وسعت کم، استفاده از چرخ دستی مذکور صحیح بوده ولی امکان استفاده از لیفتراک یا تراکتور،‌ منتفی می باشد. پس مکانی که باید از وسایل و تجهیزات استفاده کرد از پارامترهای مهم در انتخاب آنها می باشد.

نوع و بسته بندی موادی که حمل و نقل و نگهداری می شوند.
جنس بسته هایی که حمل و نقل، در مورد آنها صورت می گیرد و نیز وزن آنها، در انتخاب وسیله مؤثر خواهد بود به عنوان مثال: برای حمل یک بسته با وزن بالا، نمی توان از نقاله کمرشکن استفاده کرد بلکه بهتر است از تراکهای مخصوص حمل بسته های سنگین استفاده شود.

نرخ ورود و خروج روزانه کالا از انبار:
میزان ورود و خروج اقلام در هر انبار اقتضا می کند که وسیله حمل ما، مناسب با آن باشد برای انباری که روزانه، اقلام زیادی وارد آن شده، یا از آن خارج می گردد (گردش عملیات ورود و خروج کالا در آن زیاد است) استفاده از وسایل اولیه با ظرفیت و سرعت کم مناسب نمی باشد بلکه باید از وسایلی که سرعت عمل بیشتری دارند، استفاده کرد. به همین صورت استقرار وسایل مکانیزه و مدرن با قابلیتهای بالا در یک انبار کوچک با نرخ ورود و خروج کم نیز، کاری غیر منطقی بوده و ایجاد هزینه ای اضافی می نماید.

توان مالی رده تأمین کننده
گاهی ممکن است یک رده نیاز به تجهیزاتی داشته باشد که با تهیه آن، کارهایش با سرعت و دقت بیشتری صورت گیرد، اما از نظر مالی، امکان تهیه آن وسیله موجود نباشد پس مجبور است تجهیزات مناسب با بودجه و توان مالی خود و یا حتی کمتر از توان مالی خود را انتخاب نماید. البته این موضوع نباید با خرید تجهیزات غیر مناسب اشتباه شود و عدم توانایی مالی نباید باعث شود که رده مربوطه تجهیزاتی را که نامناسب یا بلااستفاده می ماند را خریداری نماید.

مسائل ایمنی و حفاظتی استفاده از تجهیزات
ایمن بودن بسته ها، نیروی کار و تجهیزات، از مسائلی است که در انتخاب تجهیزات حمل و نقل مدنظر قرار می گیرد. گاهی ممکن است که بتوان با یک وسیله حمل،‌ بسته ای را جابجا کرد، اما حساسیت بسته یا مسایل جانبی، که امکان وارد آمدن خسارت به بسته یا نیروی انسانی حامل و هدایت کننده تجهیزات حمل را بوجود می آورد، باعث می گردد که از وسیله ای مطمئن تر و دارای خصوصیات ویژه استفاه نمائیم.

شرایط آب و هوائی
برای مثال اگر انبار در مناطق شمالی یا جنوبی کشور واقع شده باشد نحوه انتخاب تجهیزات آنها به نسبت جاهای دیگر متفاوت است زیرا هوای شرجی و نمناک شمال یا جنوب ایجاد می کند که بجای استفاده از پالت فلزی معمولی از پالت فلزی با رنگ کوره ای یا ورق گالوانیزه استفاده کرد. جهت جلوگیری از زنگ زدگی در وسایل دیگر هم بدین صورت باید عمل شود.

رده استفاده کننده تجهیزات:
مثلاً اگر برای رده ای مانند نیروی دریایی یا هوایی چون این رده ها یک رده تخصصی می باشند علاوه بر اقلام عمومی یک سری اقلام تخصصی نیز دارند که فقط مختص همین رده ها می باشد و در رده های دیگر کاربرد ندارد. این مسئله نیز در انتخاب تجهیزات یکی از معیارهای مهم می باشد.

مشخصات فیزیکی کالا
کالا به لحاظ شکل، حالت و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی به انواع مختلفی قابل تقسیم است که باید با توجه به ویژگیها و مشخصات آنها در انبارهای جداگانه و با تجهیزات مخصوص که با آنها سازگاری داشته باشد ذخیره شوند. مثلاً کالای معمولی و کالاهای قابل اشتعال یا انفجار باید جداگانه و در انباری که دارای شرایط ویژه بوده و از ایمنی کامل برخوردار باشد نگهداری شوند.

روش ذخیره سازی و استقرار اقلام
ظرفیت مفید و قابل استفاده هر انبار به روش ذخیره سازی و استقرار آن بستگی دارد و برای روشهای مختلف این ظرفیت متغیر است این موضوع در انتخاب تجهیزات اهمیت بیشتری دارد. ابعاد سالنهای ذخیره سازی اقلام با توجه به تجهیزات مورد استفاده در انبار و طرح استقرار آنها محاسبه و مشخص می شود.
10-روش حمل و نقل:‌

حمل و نقل به سه روش انجام می گیرد.

حمل و نقل دستی: که در این روش کلیه فعالیتهای بارگیری، جابجایی و تخلیه اقلام توسط نیروی انسانی و یا وسایل و تجهیزات دستی انجام می گیرد.

حمل و نقل مکانیزه دستی (ترکیبی)
قسمتی از سیکل حمل اقلام توسط تجهیزات و ماشین آلات مکانیکی یا الکتریکی انجام می پذیرد و قسمتی از سیکل توسط نیروی انسانی و تجهیزات دستی انجام می پذیرد.

حمل و نقل مکانیزه:
در انتخاب تجهیزات نگهداری و حمل و نقل به روش مکانیزه باید مواردی چون استحکام بسته ها برای انتخاب پالت یا باکس پالت، واحدهای بار بزرگتر برای کم کردن هزینه حمل و نقل و ابعاد واحدهای بار برای استفاده حداکثر از راهروها (به حداقل رساندن راهروها) توجه گردد. تجهیزات حمل و نقلی که بکار می روند باید قادر به بلند کردن واحدهای بار و جابجایی و قرار دادن آنها بر روی هم به تعداد مجاز و مورد نیاز بوده و همچنین توانایی تردد در داخل کامیون و واگن را به هنگام تخلیه و بارگیری داشته باشد.
کلیات:

تعریف کیفیت:

مناسب بودن برای قصد یا منظور که این تعریف هم محصول و هم خدمات را شامل می شود.

مجموع ویژگی ها و مشخصات یک مقوله که توانایی آنرا برای برآورد کردن و تأمین نیازهای مشخص یا تلویحاً بیان شده را نشان می دهد.

تضمین کیفیت:
شامل کلیه فعالیتهای نظام یافته ای است که در سرتاسر سازمان و در تمامی بخشها انجام می گیرد تا بتوان تضمین کرد که محصول یا خدمت، نیازهای مورد نظر را برآورد نماید. فعالیت های مربوطه به تضمین کیفیت به دو منظور درون سازمانی و بیرون سازمانی به اجراء در می آیند که در صورت تحقق، در درون سازمان به مدیریت اطمینان می دهد و در بیرون سازمان به بخشهای مرتبط، سازمانها مسئول و کنترل کننده اطمینان می دهد. اما تضمین کیفیت هنگامی بصورت مطلوب بدست می آید که نیازهای مصرف کننده یا مشتری برحسب زمان و مکان و نیز نوع کاربرد و اهمیت آن به خوبی تأمین شده و در این خصوص شناخت دقیق و مدونی برای برنامه های آتی و به منظور بازنگری هیا تکمیلی و به موقع یا اصلاحی و اقدامات پیشگیرانه وجود داشته باشد.

کنترل کیفیت:
عبارت است از مجموعه پیشگیری ها،‌ فنون عملیاتی و کنترلهای لازم جهت رسیدن به کالا یا خدمتی که رضایت مصرف کننده را در پی داشته باشد.

تجهیزات کنترل کیفیت:
وسایل و ماشین آلاتی هستند که جهت کنترل کیفیت و نمونه برداری و تست اقلام خریداری شده مورد استفاده قرار می گیرند.

هدف از برآورد و تهیه تجهیزات کنترل کیفیت:
هدف اصلی تست و نمونه برداری و انجام آزمایشهای کنترل کیفیت روی اقلام و مواد خریداری شده می باشد.

مراحل اجرایی کنترل کیفیت (در سازمانهای مصرف کننده)
تأیید و بررسی و آگاهی یافتن از کیفیت محصول و بسته بندی آنها، اگر چه مرحله اساسی در روند ورود کالاها به داخل سیستم است اما مصرف کننده برای مطمئن شدن از کیفیت نهایی اقلام و بسته بندی محصول و اقلام خریداری شده بایستی از طریق تجزیه و تحلیل ها و طی مراحل و انجام آزمایشهای دقیق اقدام کند برنامه های کنترل کیفیت در چهار مرحله اجرایی قابل پیگیری است.

مرحله اول: قبل از سفارش یا انعقاد قرارداد

مرحله دوم: از زمان تنظیم قرارداد یا صدور برگه سفارش تا قبل از ورود کالا

مرحله سوم: حین ورود کالا به داخل سازمان

مرحله چهارم:‌ ارسال اقلام پذیرفته شده بدست مصرف کننده جهت کاربرد و یا مصرف نهایی
کنترل کیفیت اقلام
تمام وظایف و مسئولیتهای مربوط به کنترل کیفیت اقلام شامل ارزیابی ها و بررسی ها قبل،‌ حین و بعد از انعقاد قراردادها خرید، بازرسی، نمونه برداری، تست، رده اقلام غیر کیفی و پذیرش اقلام کیفی و مطمئن بر عهده مدیریت ها و کمیته های کنترل کیفیت رده ها، مراکز آزمایشگاهی می باشد. که در این مدیریت ها و کمیته ها افراد متخصص و کارشناس جهت انجام امور فوق مشغول بکار می باشند که مسئولیت برآورد و تهیه تجهیزات آزمایشگاهی را دارند که این آزمایشگاهها از اهمیت خاصی در خصوص کنترل کیفیت اقلام خریداری شده برخوردارند.

با توجه به اینکه کالاهای زیادی جهت نگهداری خریداری می شود لازم است جهت تست و انجام آزمایشهای کنترل کیفی، تجهیزات مورد نیاز بطور صحیح برآورد و تهیه گردد.

تضمین کیفیت اقلام:‌

فعالیتی است که در تمامی مراحل لجستیکی مربوط به اقلام، یعنی از سفارش تا کاربرد و مصرف نهایی آنها مطرح بوده و در کلیه مراحل تحویلی کالا بایستی رده تحویل دهنده اقلام از طریق واحدهای اجرایی کنترل کیفیت تأیید لازم را در خصوص کیفیت اقلام دریافت نموده و پایه تأیید به عمل آمده کیفیت اقلام را برای دریافت کننده تضمین نماید. در صورتی که این موارد بصورت صحیح و استاندارد شده انجام گیرد بطور یقین در مدت زمان نگهداری کالا کمک لازم را به انبارداری خواهد نمود.

شرح وظایف مدیریت کنترل کیفیت.

تنظیم مدارک لازم و صدور اسناد و مشخصات کیفی اقلام به هنگام بارگیری یا دریافت کالا از طرف ترابری.

بررسی اسناد، چگونگی انطباق مشخصات و شرایط کیفی کالا در هنگام تخلیه آن مرکز نگهداری.

صدور گزارشات لازم و نحوه انتقال اطلاعات مفید مربوط به وسایل کیفی در راستای رسالت مذکور.
وظایف آزمایشگاههای کنترل کیفیت

اداره آزمایشگاههای مرکزی و کنترل کیفیت و بهره برداری از امکانات و تجهیزات آنها.

بررسی امکانات، تجهیزات و ابزارهای مورد نیاز آزمایشگاهها و برآورد تنظیم بودجه لازم برای انجام فعالیت های کنترل کیفیت و پیگیری اعتبارات مورد نیاز و تأمین آنها.

بررسی آزمون و سنجش میزان انطباق مشخصات و ویژگیهای کالا با مشخصات استاندارد در قبل و حین و بعد از تأمین آنها و اظهار نظرهای تخصصی در خصوص کیفیت اقلام.

تعیین روشهای زینه بندی (کالیبراسیون) ابزار و وسایل اندازه گیری و تجهیزات مورد استفاده در آزمایشگاهها.

ارائه اطلاعات و مشورتهای تخصصی لازم در زمینه کیفیت به منظور تصمیم جهت تهیه اقلام.

ارزیابی روشهای آزمون در مورد شیوه ها و روشهای تست و بازرسی از کیفیت اقلام.

انجام تست و آزمایشهای لازم جهت مشخص نمودن کیفیت اقلام.
ملاک و معیارهای انتخاب تجهیزات و مواد مصرفی

مشخص کردن فرآیند نیازمندیهای آزمایشگاهی مشخص کننده ماشین آلات لازم می باشد که این خود نوعی ملاک و معیاری جهت انتخاب تجهیزات می باشد.

تعداد آزمایشهای لازم که در واقع ظرفیت را مشخص خواهد کرد عاملی است که تعداد ماشین آلات و تجهیزات مورد نیاز و مواد مصرفی را می توان براساس آن مشخص نمود.

انتخاب نوع تجهیزات و لوازم و مواد مصرف براساس آزمایشهایی که جهت کنترل کیفیت انواع اقلام صورت می گیرد می باشد.
ملاکها و معیارهایی جهت تعداد ماشین آلات به شرح ذیل می باشد (به عوامل ذیل بستگی دارد)

تعداد آزمایشهایی که نیازمند ماشین خاص می باشند در واقع میزان تقاضا جهت ماشین مورد نظر باید مشخص شود.

میزان ساعات در دسترس بودن ماشین و تجهیزات می باشد در این جا فرض بر این است آزمایشگاه در یک شیفت 8 ساعته بتواند پاسخگوی نیازهای آزمایشگاهی باشد.

عامل سوم که باید مدنظر قرار داشته باشد کارآیی ماشین آلات است که حدود 90% در نظر گرفته شده است با توجه به نو بودن تجهیزات رقم مناسبی برای کارآیی خواهد بود.

مدت زمان لازم جهت انجام آزمایش بر روی دستگاه نیز عامل دیگری است مورد توجه قرار گرفته است.

احتمال تکرار آزمایش جهت رسیدن به نتیجه قابل قبول که در واقع بر روی مقدار تقاضا تأثیر خواهد گذاشت.
احتمال تکرار آزمایش را نیز 5% در نظر می گیرد.
روش برآورد تجهیزات

مدت زمان لازم جهت انجام کلیه آزمایشها بر روی یک ماشین = تعداد ماشین آلات لازم

مدت زمان در دسترس ماشین

چنانچه بخواهیم عوامل اشاره شده را در رابطه فوق نشان دهیم به رابطه ذیل خواهیم رسید.

تبصره: تجهیزات مصرفی نظیر لوله های آزمایش، بالن، پیپت و نظایر اینها به عنوان سایر تجهیزات در نظر گرفته شده تنها برآوردی از هزینه های مورد نیاز آنها در مواقع لازم ارائه خواهد شد.

انواع سیستم های اطلاعاتی انبار

هر سیستم اطلاعاتی انبار و تدارکات باید بتواند اطلاعات مربوط به رویدادها، نقل و انتقالات و عملیات گردش کالا را ثبت و پردازش کند و صورتها و گزارش های مورد نیاز را فراهم آورد این کار مستلزم آن است که ابتدا اطلاعات مورد نیاز، یا در واقع اطلاعات و گزارش های خروجی سیستم تعیین و سپس اطلاعات ورودی لازم برای رسیدن به اطلاعات مزبور فراهم شود و سرانجام روش ها و وسایلی که می تواند پردازش را انجام دهد، انتخاب گردد. بطور کلی از نظر تکنولوژی ثبت و پردازش اطلاعات سیستم های عمل کننده را به دو دسته می توان تقسیم کرد:

الف- سیستم دستی Mamual system ب- سیستم رایانه ای Computerized system

اگرچه، این دو سیستم از نظر شکل کار و چگونگی پردازش اطلاعات متفاوتند، اما برونداد یا خروجی یکسانی دارند که در نمودار زیر نشان داده شده است. در جدول صفحه بعد نیز این دو سیستم از ابعاد مختلف مورد مقایسه قرار گرفته اند.
سیستم ها
ابعاد دستی رایانه ای

ورودی اسناد، مدارک و گزارش های شفاهی و غیره نوار مغناطیسی، پایانه ها

داده پرداز انسان واحد پردازش مرکزی CPU

انبار یا حافظه قفسه ها، قفسه های گردان، یاداشت ها، پرونده ها، کارتها، دفاتر و حافظه بشری نوار مغناطیسی، چیپس نیمه هادی، اکسید فلزی دیسک مغناطیسی و نوری و غیره

خروجی اسناد، گزارش های دستی یا تایپی، نمودارها، گزارش های شفاهی و غیره اوراق چاپی کامپیوتری، نمودارها، نوار مغناطیسی، میکروفیلم، صوت و غیره

جدول مقایسه سیستم های دستی و کامپیوتری

عوامل مؤثر در انتخاب سیستم های مختلف

در انتخاب طرق، وسایل و سیستم های پردازش اطلاعات، علاوه بر شرایط محیطی و اقتصادی و تکنولوژی یک جامعه ای که مؤسسه در آن فعالیت می کند، سه عامل باید مورد نظر قرار گیرد:

حجم اطلاعاتی که باید ثبت و پردزاش شود.

مدتی که صرف پردازش اطلاعات می شود و زمانی که گزارش های مورد نظر باید آماده شود.

هزینه هایی که باید صرف پردازش اطلاعات گردد.
الف- سیستم دستی
در این نوع سیستم، کار ثبت با قلم و مداد و بوسیله دست انجام می گیرد. یک سیستم دستی ممکن است ساده یا پیچیده باشد. در «سیستم های دستی ساده» انواع دفاتر و فرم های مورد استفاده، و تعداد صورتها و گزارش ها محدود است حال آنکه، در «سیستم های پیچیده» و پیشرفته دستی برحسب مورد، دفاتر اختصاصی و سیستم های فرعی گوناگونی را شامل می شود که می تواند حجم بزرگی از اطلاعات متنوع را پردازش و صورتها و گزارش های بسیاری را سریع و به موقع فراهم آورد. استفاده از وسایل مکانیکی و الکترونیکی کوچک مانند ماشین های حساب و ماشین های صندوق در دهه اخیر سرعت و صحت عملیات دستی را افزایش داده است.

مؤسسات کوچک و متوسط می توانند کار خود را به آسانی و با کارآیی با سیستم های دستی مناسبی انجام دهند. ما در مؤسسات بزرگ معمولاً از سیستم پردازش مکانیکی و کامپیوتری استفاده و فقط معدودی از اطلاعات با سیستم دستی پردازش می شود. این نکته نیز مهم است که سیستم های مکانیکی و کامپیوتری موجود بر تجارب حاصل از کاربرد سیستم های پیچیده دستی متکی است و بدون آگاهی از رویه ها و روش های دستی نمی تواند به درستی درک و مورد استفاده قرار گیرد.

ب- سیستم رایانه ای

در این سیستم، اطلاعات انبار بوسیله رایانه و دستگاههای جانبی آن ثبت و پردازش می شود. در حال حاضر انواع مختلفی از کامپیوتر از قبیل، سوپر کامپیوتر، کامپیوترهای بزرگ، کامپیوترهای متوسط و کوچک با سرعت ها و ظرفیت های متفاوت و نام های تجاری متنوع به بازار عرضه شده و مورد استفاده می باشد. با وجود اختلاف های زیادی که در شکل و اندازه و قدرت پردازش انواع کامپیوترها وجود دارد، همگی این خاصیت مشترک را دارند که می توانند انواع اطلاعات را طبق برنامه ای که در حافظه آنها قرار می گیرد، پردازش و اطلاعات پردازش شده را به شکلی که قبلاً در برنامه تعیین شده است ارائه کنند.

در سیستم های رایانه ای، عملیاتی نظیر وارد کردن اطلاعات به کامپیوتر و جدا کردن نسخه های چاپ شده و صحافی آنها، معمولاً با دست یا با استفاده از وسایل و تجهیزات مکانیکی انجام می گیرد که سهم اینگونه عملیات در پردازش اطلاعات ناچیز است. از آنجا که انواع مختلف کامپیوترها در نگهداری انبوهی از اطلاعات و پردازش سریع آنها توانایی زیادی دارند، امروزه غالب مؤسسات، اموری چون تهیه را با استفاده از کامپیوتر انجام می دهند.

توسعه سریع ریزکامپیوترها، که از لحاظ اندازه کوچک و از نظر قیمت ارزان و کار با آن نسبتاً آسان است و در عین حال، از لحاظ پذیرش برنامه و پردازش اطلاعات توانایی زیادی دارد، استفاده از سیستم های کامپیوتری را برای مؤسسات کوچک از لحاظ فنی ممکن و از نظر اقتصادی با صرفه کرده است.

یک سیستم رایانه ای متشکل از چهار قسمت یا سیستم فرعی است:

سخت افزار Hard Ware :
که عبارت از اجزاء فیزیکی سیستم اعم از مانیتور، هارد دیسک و صفحه کلید و … است.

نرم افزار Soft Ware :
نرم افزار دستورالعمل هایی است که به کامپیوتر می گویند چه باید بکند.

کارکنان
متصدیان و کسانی که کارهای مربوط به کامپیوتر را انجام می دهند.
رویه ها:

روش انجام کار بر روی کامپیوتر و دستورالعمل ها.

اقلام و تجهیزات مورد نیاز سیستم دستی

همانگونه که در بخش گذشته اشاره شد، در سیستم دستی، کلیه امور، از جمله تبادل اطلاعات، ثبت و ضبط اطلاعات و … بوسیله دست انجام می شود. از این رو به آن «سیستم دستی» گفته می شود. سیستم دستی، هنوز هم به عنوان یک روش کارا، برای گردآوری، ثبت و ذخیره سازی اطلاعات انبار و تدارکات، در بسیاری از سازمانها، چه بزرگ و چه کوچک شناخته می شود.

اقلام مورد نیاز جهت بکار انداختن و فعال نگاه داشتن یک سیستم دستی را می توان در انواع زیر طبقه بندی نمود:

اقلام مأموریتی؛ شامل فرم ها، کارت ها و دفاتر اموال.

اقلام ثبت و تحریر؛ شامل مداد، خودکار و سایر لوازم ثبت.

اقلام بایگانی؛ نظیر پوشه، کلاسور، قفسه و لاک و مهر و غیره.

اقلام کمکی؛ نظیر میز و صندلی، بی سیم و …
در اینجا به تشریح مختصر هر یک از موارد فوق می پردازیم:

اقلام مأموریتی
این دسته از اقلام، ملزومات هستند که بطور مستقیم در راستای انجام مأموریت اصلی سیستم اطلاعاتی، یعنی جمع آوری، ثبت، و نگاهداری اطلاعات مربوط به کالاها و اموال ضروری می باشند. اقلام مأموریتی به شرح زیر می باشند:
الف- فرم ها:

همانطوریکه که قبلاً اشاره شد، فرم ها، برگ های چاپی از پیش تعیین شده ای هستند که برای گردآوری اطلاعات ثبت اولیه اطلاعات و مستند سازی عملیات مورد استفاده قرار می گیرند. تعدد و تنوع فرم ها برحسب وسعت سازمان، حجم اطلاعات، گردش اطلاعات و بخش های درگیر و مرتبط، متفاوت است.

مهمترین فرم های مورد استفاده جهت گردآوری و مستند سازی اطلاعات اموال و انبار به شرح زیر می باشند:

برگ درخواست کالا.

حواله انبار.

حواله انبار محصول.

برگ مرجوعی کالا به انبار.

برگ درخواست خرید.

برگ توزین باسکول.

برگ رسید کالا به بازرسی کالا (درب ورودی).

فرم گزارش روزانه بازرسی کالا (وارده یا صادره).

رسید انبار.
10-برگ برگشت از خرید.
11-برگ تحویل اسقاط.

12-برگ سفارش خرید.

13-جواز خروج.

14-برگ کالای امانی دریافتی.

15-برگ کالای امانی ارسالی.

16-برگ برگشت کالای امانی دریافتی.

17-برگ تحویل کالای ساخته شده به انبار.

18-صورتحساب فروش (نقدی و غیر نقدی).

19-برگ تعدیل موجودی (کاهش یا افزایش).

20-صورتحساب خرید.

21-برگ کنترل اسناد.

22-فرم گزارش موجودی.

23-فرم شمارش موجودی.

مشخصات و موارد استفاده از فرم های مذکور در فصل چهارم توصیف شده است و نمونه هایی از این فرم ها نیز در ضمیمه جزوه گنجانده شده است.

ب- کارتها (کاردکس ها):

کارتهای انبار یا اموال، اطلاعات مربوط به نقل و انتقال را شامل می گردد و در هر مقطع زمانی تعداد موجود از هر قلم جنس موجود در انبار را نشان می دهد. بطور کلی از طریق این کارتها، در هر زمان لازم می توان میزان داد و ستد موجودی و سایر اطلاعات لازم راجع به هر یک از انواع کالاهای موجود در انبار را بدست آورد.

در فصل چهارم، ضمن تشریح این کارتها، انواع آنها که در انبارها مورد استفاده قرار می گیرند نیز توصیف گردید، در اینجا صرفاً به یادآوری نام این کارتها اکتفا می شود:

کارت کوچک (کارت قفسه).

کارت بزرگ.

کارت مصرف کننده.

کارت سفارش انبار.

کارت حساب انبار (کاردکس مرکزی).
ج- دفاتر انبار و اموال:
در دفاتر انبار و اموال مشخصات کالاهای وارده به انبار و صادره از انبار، ثبت می گردد. در بیان تفاوت کاردکس دفاتر می توان گفت که کاردکس ها، ‌اطلاعات مربوط به یک قلم خاص از کالاها را نشان می دهند، در صورتیکه در دفاتر اطلاعات کلی مربوط به تمام اموال، بر حسب طبقه بندی از پیش تعیین شده، ثبت و ضبطی گردد. دفاتر انبار و اموال معمولاً به دو دسته تقسیم می شوند.

دفتر واردات:
این دفتر اختصاصی به ثبت مشخصات کالاهای وارده به انبار دارد. مشخصات کالا و اطلاعاتی که درباره آن باید در دفتر واردات ثبت گردد به تناسب حجم کار، میزان فعالیت سازمان و نحوه نگهداری حساب اموال و صدور کارت اختصاصی برای هر نوع کالا تغییر می کند. به هر حال دفتر واردات اموال باید متضمن اطلاعات زیر باشد:
شماره ترتیب: که از اول هر سال از یک شروع می شود و بطور مسلسل تا پایان سال ادامه داده می شود.

تاریخ: یعنی روزی که جنس وارد انبار می گردد.

منبع ورود کالا: که به تفکیک فروشنده یا برگشت دهنده انتقالی از انبار دیگر بایستی ثبت گردد.

نوع کالا.

شماره سند یا حواله یا برگشتی کالا.

شماره نوع جنس.

واحد مقدار.

بهای واحد.

بهای کالا اعم از خریداری شده یا برگشتی.

بهای کالای انتقالی از سایر انبارها.

ارزش کالا و مبلغ کل واردات.

ب- دفتر صادرات:

این دفتر اختصاص به ثبت مشخصات صادرات انبار دارد و بایستی دارای اطلاعات زیر باشد:

شمارش ترتیب:

تاریخ: مربوط به روزی است که جنس از انبار صادر می گردد.

درخواست کننده: نام و نشان و خصوصیات واحد یا اشخاص گیرنده.

نوع و مشخصات کالا.

شماره درخواست ها یا حواله انتقال.

واحد مقدار.

بهای واحد.

مبلغ و ارزش کالا.

جمع کل صادرات انبار.

اقلام ثبت و تحریر
دسته دوم از اقلام مورد نیاز در سیستم دستی (و تا حدودی سیستم رایانه ای)، ملزومات و اقلامی هستند که برای ثبت اطلاعات در اسناد و مدارک و دفاتر بکار می روند. این اقلام به شرح زیر می باشند:

قلم و مداد: قلم و مداد مهمترین و در عین حال ضروری ترین وسیله ثبت اطلاعات است.

ماشین تحریر: انواع ماشین التحریر نیز از جمله وسایل دیگری است که برای ثبت اطلاعات در انواع فرم ها و تهیه کاردکس ها مختلف با پاکیزگی و کارآیی بالا مورد استفاده قرار می گیرد (البته لازم به ذکر است که ماشین تحریر از وسایل ضروری سیستم اداری انبار و تدارکات نیست).

دستگاه فرم نویس: وسیله دیگری که می تواند کار ثبت را ساده سازد، «دستگاه فرم نویس» است. این دستگاه یک محفظه و یک صفحه دارد و با نیروی برق یا با دست کار می کند. یک دسته فرم آماده در محفظه دستگاه قرار داده می شود و دستگاه در هر نوبت تعداد نسخ لازم از فرم مورد نظر را روی صفحه می آورد. پس از آنکه این فرم نوشته شد با زدن دکمه ای یا کشیدن دسته ای یک فرم دیگر در نسخ مورد نیاز روی صفحه دستگاه قرار می گیرد و بدین ترتیب کار نوشتن فرم آسان می شود.

تراش ها:‌ مداد ترداش ها که ممکن است روی میزی و ثابت استفاده شود که گرانتر هستند یا تراش های مدرسه ای کوچک که البته جز اقلام مصرفی به شمار می روند.

پاک کن ها.

دفاتر خط دار سفید: که برای یادداشت وقایع روزانه مورد استفاده، ممکن است قرار گیرد.

لوازم پر مصرف: نظیر غلط گیرها (لاک های تحریر)،‌ کاربن ها، استامپ ها، کاغذهای A4 یا A3 ، جوهر استامپ، تاریخ زن، مرکب خودنویس.

وسایل علامت گذاری (کدگذاری): از علامت گذاری اقلام هنگام ارسال اقلام کالا استفاده خواهد شد. اغلب اوقات علامت گذاری اقلام توسط دست و بوسیله مداد یا ماژیک انجام می گیرد. هر چند که اقلام کالا را می توان به طرق مختلف علامتگذاری کرد،‌ لیکن روشهای مناسب به تسریع در کار می انجامد.

وسایل و ملزومات بایگانی:
اسناد و مدارک انبار باید بطور مرتب بایگانی شود تا هنگام لزوم به راحتی در دسترس قرار گیرد. برخی از این اسناد، ابتدا بطور موقت و به ترتیب تاریخ نگاهداری و پس از انجام دادن اقدامات بعدی به طور دائم بایگانی می شود. یعنی ابتدا در «کلاسورهایی» به اندازه مناسب بایگانی و سپس به «پرونده های» مربوط منتقل می شود. برخی دیگر از اسناد و مدارک، که کاربردهای خاصی دارند و باید در وسایل متناسبی نگهداری شود. کارتهای حساب انبار از جمله اینگونه مدارک است و معمولاً در کاردکس های مناسب یا در فایل کابینت های کشویی و رومیزی نگهداری می شود. اما در هر حال، اغلب اسناد و مدارک، نهایتاً باید به مدت طولانی مثلاً 5 تا 10 سال حفظ و بایگانی شود که برای این کار از انواع «فایل کابینت های عمودی» یا «قفسه» استفاده می شود.
مهمترین وسایل مورد نیاز در سیستم بایگانی انبار و تدارکات عبارتند از:

پوشه: پوشه جلدی است مقوایی که برای محافظت اوراق، مدارک و اسناد از آن استفاده می شود. جنس پوشه ها بهتر است از بهترین نوع و در صورت لزوم به رنگهای مختلف انتخاب شود. پوشه های مورد استفاده در بایگانی دو دسته اند:

پوشه ساده.

پوشه فیبری فنردار.

پنس: پنس ها انواع مختلف می باشند. برخی بسیار نرم و کم دوام هستند و برخی دیگر محکم ترند. از پنس ها برای نگاهداری اسناد و مدارک در پرونده ها استفاده می شود.

ماشین دوخت: ماشین دوخت (منگنه زن) وسیله ای است که با آن اسناد را به هم وصل می کنند.

ماشین برش: ماشین برش که بر اساس خاصیت فیزیکی اهرم ها ساخته شده است دستگاهی است که می توان با آن کاغذ و مقوا را برید.

برچسب ها: که بر دو نوع هستند: الف- برچسب های ثابت که از نوع سلولوئیدی است و زواید تمیزی که از برش مخصوص لبه پوشه به دست می آید. ب- برچسب های متحرک، که آنها را از فلز می سازند.

وسایل لاک و مهر: برای این که از محتویات پرونده آگاه نشوند و اوراق پرونده مفقود نشود در بایگانی از مهرهای لاستیکی و فلزی که روی آنها مطالبی حک گردیده استفاده می شود. همچنین برای جلوگیری از دسترسی افراد دیگر به مندرجات اسناد و مدارک بر روی برخی از آنها حجم جامد و شکننده ای بنام لاک را می کوبند.

کازیه: کازیه جعبه ای است مکعب مانند و بدون در، که جهت تفکیک نامه ها و سوابق بکار می رود.

قفسه ها: که متنوع هستند چوبی یا آهنی.

کلاسورها: کلاسورها وسیله ای است که یک یا چند پوشه را می توان در آن جا داد. جنس کلاسورها محکمتر از پوشه و از جهت اندازه با پوشه برابر است.
10-فیش و جای فیش (برگه و برگه دان): برگه دانها جعبه هایی هستند که برای نگهداری منظم برگه ها و کارتها بکار می روند.
11-دفاتر بایگانی: دفتر ارسال و مراسلات، دفتر اندیکاتور و دفتر اندیکس از دفاتر بایگانی می باشند.

اقلام کمکی:
برخی دیگر از اقلام مورد استفاده در سیستم دستی (و رایانه ای) که بیشتر جنبه اداری و کمکی دارند و وجود آنها برای انبار جنبه حیاتی ندارد. این دسته از اقلام عبارتند از:

تلفن:‌ وجود تلفن در انبار هم برای متصدیان انبار و هم مصرف کنندگان و کاربران کمک زیادی است زیرا ارتباط بین آنها را آسانتر می کند.

بی سیم: در مراکز و آمادگاههایی که حجم زیادی از کالاها و تجهیزات را نگهداری می نمایند برقراری ارتباط تک تک این واحدها تا حدی مشکل است. در این موارد بکارگیری بی سیم به منظور برقراری ارتباط باعث صرفه جویی زیادی در میزان حرکت تجهیزات حمل و نقل انبار می گردد.

تلویزیون مدار بسته: استفاده از لیف تراک، یا ریچ تراک به منظور ذخیره سازی اقلام کالا در ارتفاع نسبتاً زیاد مخاطراتی به همراه خواهد داشت. زیرا راننده که در پایین قرار گرفته به سختی می تواند اقلامی را که در ارتفاع بالا (بیش از 6 متر) قرار گرفته اند بطور دقیق ببیند و همین مسئله احتمالاً منجر به سقوط کالا و بوجود آمدن خسارات جانی و یا مالی خواهد شد. به منظور کاهش شرایط خطرزا در چنین مواردی از تلویزیون مدار بسته استفاده می گردد.

دستگاه کاردکس: قفسه های مخصوصی که کاردکس ها با توجه به نام یا شماره کالا و با رعایت حق تقدم حروف در آن تنظیم و قرار داده می شود. در این دستگاه کارت های متعددی که قابل جابجا شدن هستند قرار دارد که به عنوان راهنمای الفبایی و یا شماره ای مورد استفاده قرار می گیرد.

وسایل محاسبه: اگرچه می توان با قلم و مداد و به کمک ذهن می توان محاسبات لازم در انبار را انجام داد. با این حال، امروز ماشین حسابهای الکتریکی و الکترونیک و ماشین های صندوق هم در سیستم های دستی و هم در سیستم های رایانه ای مورد استفاده است.
اقلام و تجهیزات مورد نیاز در سیستم رایانه ای
ملزومات و تجهیزات مورد استفاده در سیستم رایانه ای برحسب نوع سیستم یا شبکه عملیاتی مورد استفاده متفاوت است، در اینجا ضمن توصیف و بیان کاربرد سه سیستم عملیاتی رایج، اقلام مورد نیاز جهت پیاده سازی هر سیستم را تشریح می کنیم:

سیستم PC با کامپیوترهای شخصی:
الف- تعریف: یک کامپیوتر شخصی مستقل می باشد که در آن واحد یک کاربر می تواند با آن کار کند و حافظه های جانبی آن عبارتند از: دیسکت سخت و فلاپی دیسکت که بسته به ظرفیت آنها، دیتا در آن ذخیره می شود و دارای یک بوت خروجی که پرینتر به آن متصل می شود. سیستم عامل (OP) راه اندازی آن DOS با سطحهای version متفاوت می باشد.
ب- کاربرد: جهت ثبت و ضبط اطلاعات و سرعت و دقت عمل در دستیابی به اطلاعات و کاهش نیروی انسانی از کامپیوترهای شخصی استفاده (PC) می شود. این کاربر می تواند از طریق فاکس مدم و خط تلفن با کاربرهای دیگر در هر نقطه از جهان و شبکه های کامپیوتری دنیا ارتباط برقرار کند و تبادل اطلاعات انجام دهد.

ج- تجهیزات لازم جهت کامل کردن یک کامپیوتر شخصی (PC).

کیس کامپیوتر: به شکل یک مکعب مستطیل می باشد که از جنس پلاستیک ساخته شده است که بصورت Desk top مینی تاور و فول تاور موجود می باشد و اجزاء کامپیوتر اعم از منبع تغذیه، مادربرد کامپیوتر، کارت I/O (ورودی و خروجی) کارت گرافیک (مونیتور) از نظر فیزیکی به آن اتصال دارد و از نظر الکتریکی بردها به مادربرد متصل می شود.
مادربرد:
از اجزاء اصلی کامپیوتر بوده که برد اصلی پردازشگر مرکزی CPU حافظه RAM و شکافهای (Slot) اتصال الکتریکی بردها به کامپیوتر روی آن قرار دارد.

مونیتور: یک صفحه نمایش می باشد که Data روی آن نمایش داده می شود و بسته به نوع رنگ، اندازه و قدرت تفکیک و تقسیم بندی می شود.

کی برد: به شکل یک مکعب مستطیل با ارتفاع کم بوده که بسته به تعداد کلیدهای آنها، 102، 104، 84، کلیدی ساخته می شوند و از طریق یک کابل به مادربرد اتصال الکتریکی پیدا می کند.

ظرفیت حافظه RAM: حداقل 640 KB بسته به کاربرد آن قابل افزایش می باشد.

دیسکت سخت Hard Disk تعداد و نوع درایو: انتخاب این اجزاء با توجه به نیاز استفاده کننده مشخص می شود.
د- تجهیزات لازم جهت ارتباط یک PC با PC دیگر و ارتباط با شبکه ها:

خط تلفن.

کارت فاکس مدم: یک برد سخت افزاری بوده که در داخل یکی از شکافهای مادربرد جا می گیرد و بسته به سرعت و مارک آن قابل تقسیم بندی می باشد.

نرم افزار مربوطه: نرم افزاری است که ارتباط نرم افزاری فاکس مدم را با دیگر شبکه ها فراهم می کند مانند نرم افزار BIAST.

کارت مخصوص اتصال PC به شبکه کامپیوتری و Main نرم افزار مربوط به آن.
هـ- تجهیزات جانبی و امنیتی

U P S : دستگاه تولید برق اضطراری بوده که ولتاژ جریان و فرکانس را برای استفاده PC تثبیت می کند علاوه بر آن همراه باطری می تواند هنگان نبودن برق شهری تا مدتی برق دستگاه شما را تأمین کند.

مونیتور فیلتر: وسیله ای به شکل مربع مستطیل که از تشعشعات اشعه بر روی چشم انسان جلوگیری می کند کسانیکه در شبانه روز بیش از چند ساعت با PC کار می کنند باید از مونیتور فیلتر استفاده کنند.

کاور Cover : یک پوشش پلاستیکی بوده که در هنگام عدم استفاده از دستگاه بر روی دستگاه می پوشانند تا از رسیدن گرد و غبار به داخل آن جلوگیری کند.

شبکه (Local Area NetWork) LAN
الف- تعریف شبکه: از اتصال چند کامپیوتر PC به یکدیگر بوجود می آید و جهت سرویس دادن به چند کاربرد در محیط محدود مانند یک پادگان یا اداره بکار گرفته می شود.
کاربردها می توانند بطور انفرادی مانند یک PC مستقل و یا با سرور (ایستگاه مرکزی) تبادل اطلاعات کنند و از برنامه اطلاعات مشترک ایستگاه مرکزی استفاده کنند. نحوه اتصال PC ها به یکدیگر چند نوع می باشد اصطلاحاً توپولوژی شبکه می نامند (ستاره – حلقه – باس).

ب- کاربرد: در محلی که چند کاربر وجود داشته باشد و فاصله آنها بیش از یک کیلومتر نباشد مورد استفاده قرار می گیرد تا اینکه کلیه کاربرها بتوانند از یک برنامه مشترک استفاده کنند و یا پرینتر را به اشتراک می گذارند می توان زمان استفاده از شبکه را به طور دلخواه تنظیم کرد.

ج- تجهیزات لازم جهت ایجاد شبکه LAN :

کامپیوتر PC به تعداد ایستگاههای لازم، حداقل MB RAM 1 کاربرها می توانند در ایستگاه خود هارد و درایو نداشته باشند.

سرور: می توان کامپیوتر 386 یا مدل بالاتر با حداقل 4 MB RAM یک دستگاه و یا دو دستگاه بسته به نیاز کاربرها در شبکه داشته باشیم. سرور، یک کامپیوتر مرکزی بوده که کلیه کارها اعم از تعریف کابران، زمان استفاده یوذرها از شبکه – محدودیتهای کاربران در شبکه، نحوه استفاده از فایلها و برنامه توسط این دستگاه مشخص می شود.

پرینتر: به تعداد مورد نیاز و کار آن چاپ کردن اطلاعات روی کاغذ جهت استفاده کاربران می باشد.

کارت شبکه: کارت شبکه به تعداد کاربرها و سرورها که یک برد سخت افزاری بوده که در داخل یکی از شکافهای slot کامپیوتر قرار می گیرد و کابل شبکه به آن متصل می شود.

کابل کواکسیال: کابل 50 با شماره RG 58 به متراژ مورد نیاز.

B N C : به ازاء هر کاربر دو عدد.

اگر توپولوژی (اتصال بندی شبکه) BUS باشد دو عدد ترمینیتور هم لازم دارد و کانکتوری است که ابتدا و انتهای شبکه را می بندد.

اگر توپولوژی شبکه ستاره (star) باشد بجای ایستگاه مرکزی یک دستگاه بنام HUB لازم دارد که ظرفیت آن 8-16 یا 32 کاربر می باشد و کلیه انشعابها به هر ایستگاه از این دستگاه گرفته می شود.

سیستم عامل شبکه: که معمولاً نرم افزار ناول با سطحهای versin متفاوت مانند 3.2 می باشد که روی تعدادی فلاپی دیسکت ذخیره شده است.
10-در توپولوژی باس BUS اگر فاصله از 300 متر تجاوز کند یک دستگاه تکرار کننده لازم دارد. Repeater.
تعاریف

پینتر: دستگاه سخت افزاری است که فاصله کاربران را 300 متر دیگر افزایش می دهد.

دستگاههای جانبی و امنیتی:

U.P.S : دستگاه تولید برق اضطراری بوده که حتماً برای سرور لازم می باشد. برای ایستگاهها اگر بکار رود ضریب امنیت شبکه بالا می رود.

کلیه وسایلی که در PC ها استفاده می شود در این شبکه نیز به تعداد کامپیوترها مورد استفاده قرار می گیرد.

شبکه های کامپیوتری Main

تعریف: دارای یک سیستم مرکزی است که در یک مکان نصب می شود و دیگر کاربرها در این شبکه کلیه کارهای خود اعم از پردازش ورود و خروج اطلاعات را از طریق C.P.U (پردازشگر مرکزی) انجام می دهند. برعکس شبکه LAN در این شبکه کاربرها بطور مستقل نمی توانند کار کنند. هر ایستگاه یک ترمینال نامیده می شود. با استفاده از دستگاههای جانبی مانند خطوط تلفن، مدم، ماکس،‌ ماکروویو می توان اطلاعات را به دورترین نقاط یک کشور و جهان انتقال داد.
مزایای سیستم: سرعت پردازش بسیار بالا، ورودی و خروجی زیاد، عدم محدودیت در تعداد کاربرها، مصونیت صد در صد در مقابل ویروسهای کامپیوتری.
معایب: هزینه نگهداری بسیار بالا و گران بودن سیستم سخت افزار و نرم افزار شبکه.

کاربرد: با استفاده از این شبکه می توان اطلاعات را به خارج از یک اداره – یک شهر – و یا یک کشور فرستاد. با این شبکه چند صد کاربر می توانند همزمان کار کنند. حافظه آن چند گیگابایت ورود و خروج اطلاعات بسیار بالا و سرعت انتقال در حد مطلوب می باشد.

تجهیزات لازم جهت شبکه Main

پردازشگر مرکزی C.P.U همراه کابلهای مربوطه:
تعریف: یک دستگاه مستقل بوده که پردازش کلیه اطلاعات به عهده این پردازشگر می باشد.
مانند 4341 – 4381 – P12

دیسکت درایو: به شکل مکعب مستطیل بوده که دیسکتهای سخت در آن نصب می شود عمل خواندن و نوشتن اطلاعات روی دیسکتهای سخت به عهده این دستگاه می باشد، مانند: 3380-3350

کنترولر دیسکت درایو: ورود و خروج اطلاعات به هر دیسکت درایو به خود واگذار می کند. به هر کنترولر دیسکت درایو می توان از یک تا هشت دیسکت درایو متصل کرد تا آنها را کنترل کند.
مانند: 3880 _ 2 و 3880 _ 1

تیپ درایو: tape Drive : دستگاهی است که تیپ داخل آن قرار می گیرد و خواندن و نوشتن اطلاعات روی tape به عهده این دستگاه می باشد.
مانند: 3420

کنترولر تیپ درایو: عمل ورود و خروج اطلاعات به هر تیپ درایو و عملیات کنترلی روی آن به عهده این دستگاه می باشد. این دستگاه می تواند از یک تا شانزده تیپ درایو پشتیبانی کند و مستقیماً با پردازشگر مرکزی در تماس می باشد مانند: 3803

کنترل یونیت محلی: Local
از آنجایی که ترمینالها که کاربرها با آن کار می کند نمی توانند مستقیماً با پردازشگر مرکزی تبادل اطلاعات نمایند این دستگاه واسطه ای است بین C.P.U و کاربرها که مالتی پلکس و دی مالتی پلکس را بر عهده دارد. با این دستگاه واحد 32 کاربر می توانند کار کنند بدون اینکه خدشه ای در اطلاعات وارد آید.

پرینتر مخصوص شبکه Main : دستگاهی است که اطلاعات را از پردازشگر مرکزی گرفته و به سرعت روی کاغذ چاپ می کند. سرعت بسیار بالا برای چاپ کردن با حجم وسیع و زمان زیاد مورد استفاده قرار می گیرد.
مانند: 3203 – 4248

کنسول اپراتوری: تقریباً مانند یک ترمینال می



gl/l (1092)

gl/l (1092)

فهرست مطالب

عنوان صفحه

مقدمه2

بخش اول : تعاریف و کلیات 3

معنای وصیت3

مشروعیت وصیت5

اقسام وصیت6
3-1- وصیت تملیکی6
3-2- وصیت عهدی 6

4- ارکان وصیت 7

5- آیا وصیت عقد است یا ایقاع 8

6- لزوم وجواز در وصیت 8

7- وصیت در قانون مدنی ایران و سایر کشورها 9

بخش دوم : ترجمه و تحقیق

انواع وصیت 13

وصیت تمکیلی 13

وصیت عهدی13
وصیت در قرآن 16
فهرست منابع و مآخذ 33

مقدمه :

از مهم‌ترین مسائلی که جامعه بشری در دنیای قدیم و تا عصر حاضر نیازمند آن بوده و هست . رعایت متقابل اصول و حقوق اجتماعی و بطور کل اجرای عدالت است که اسلام نیز بر آن تکیه کرده و حکم وصیت یکی از آن حقوق می‌باشد که در قالب واژه وصی و مشتقاتش در قرآن کریم در موارد مختلف بیان فرموده است که هر واژه به مقتضی بیان حقی از حقوق اجتماعی است بنابراین وصیت امری مهم است تاجایی که خداوند می فرماید شرع و آیینی که برای شما مسلمین قرار داده شده همان حقایقی است که بر نوح و دیگر پیامبران سفارش نمودیم در اسلام وصیت شروع است با توجه به کتاب و سنت و اجماع و عقل در مذهب شیعه و در اهل تسنن با اختلافاتی و همین طور راجع به اقلیت‌های دینی طبق قانون اساسی در اصول 12 و 13 به موضوع وصیت طبق فقه خودشان پرداخته است . واژه وصیت در بین علماء مورد اختلاف نظر است . در جمع بندی نظرات واژه وصیت به معنای وصل ، عهد است که معنای وصل در قانون اساسی ایران سازگار ولی در اکثر آیات قرآن معنای عهد مورد نظر می‌باشد وصیت اقسام و ارکان دارد که بدون آنها وصیت محقق نمی‌شود . از نظر اکثر حقوقدانان وصیت عقد است نه ایقاع . از دیگر معانی وصیت که در قرآن بکار رفته امر به اطاعت والدین ، پند و اندرز اخلاقی ، وصیت راجع به ارث فرزندان و همسر …. پس وصیت اجازه خاصی است که به موجب آن اشخاص می‌توانند حتی اراده خود را در زمانی که حیات ندارند به اجرا گذارند .

بخش اول : تعاریف و کلیات

1- معنای وصیت

تصرفاتی که هر شخص مستقیماً یا مع الواسطه برای بعد از فوتش در اموال خود می نماید، به زبان حقوقی «وصیت» نامیده می شود. وصیت یک نوع اجازه خاصی است که به موجب آن اشخاص می توانند اراده خود را در زمانی که حیات ندارند، به موقع اجرا گذارند خواه به صورت عهدی و خواه به صورت تکمیلی .

این معنی مورد پذیرش همگان می باشد. اما با این وجود در بین فقها راجع به ریشه عربی این واژه «الوصیه» تا حدی اختلاف نظر است که در زیر به نقل از مرحوم سید محسن طباطبایی حکیم صاحب کتاب «مستمسک العروه الوثقی» به آنها اشاره می شود :

الف) عده ای گفتند که وصیت مشتق از ثلاثی (وصی- یصی) و به معنی «وصل» است. (شیخ طوسی در مبسوط، ابن ادریس در سرائر، جوهری در صحاح، علامه حلی در تذکره الفقهاء، محقق کرکی در جامع المقاصد و بعضی از اهل لغت نظیر : مجمع البحرین، شیخ فخرالدین طریحی، ج3، (ربع ثالث و رابع)، ص51، چاپ دوم، ناشر دفتر نشر فرهنگ اسلامی، سال 1367 هـ .ش.)

ب) عده ای دیگر گویند که مشتق از ثلاثی (وصی- یصی) و رباعی (اوصی- یوصی/ وصی – یوصی) و به معنای «وصل» می باشد. (المعجم الوسیط، ابراهیم انیس و عبدالحلیم منتصر و عطیه صوالحی و محمد خلف الله احمد، ج2 و 1، ص1038، ج2، دفتر نشر فرهنگ اسلامی./ اقرب الموارد، سعید خوری شرتونی، ج2، ص 1549، ناشر مکتبه آیت الله مرعشی نجفی، قم 1403 هـ .ق.).

ج) و دسته سوم عقیده دارند مشتق از ثلاثی (وصی – یصی) به معنای «وصل» و مشتق از رباعی (اوصی – یوصی / وصی – یوصی ) به معنای «عهد» است که در صورت اخیر اسم مصدر محسوب می گردد.

صرفنظر از مباحث لغوی محض، نمی توان انکار کرد که معنای «وصل» با مفهوم و به ویژه ماهیت حقوقی وصیت در قانون مدنی ایران سازگارتر است. زیرا در بعضی موارد از جمله وقتی که موصی شخصی را برای انجام امری مأمور می نماید، هیچگونه تعهدی در مقابل او ندارد، بلکه بالعکس موظف می شود که اراده موصی را به موقع اجرا بگذارد. به علاوه در وصایای تملیکی نیز اطلاق تعهد به تصرفات موصی خالی از تکلف نیست. و حال آنکه معنی «وصل» هم اختصاص به وصیت دارد و شامل سایر تصرفات نیست و هم شامل کلیه وصایا می شود.

تذکر : در آیات متعددی از قرآن مجید، واژه وصیت با ترکیبات آن غالباً در معنای «عهد» بکار رفته است.

2- مشروعیت وصیت

ادله مشروعیت وصیت عبارتست از : کتاب، سنت، اجماع و عقل .

الف) کتاب : در قرآن کریم آیاتی وارد شده که وصیت را جایز دانسته است. نظیر :

«کتب علیکم اذا حضر احد کم الموت، آن ترک خیراً ، الوصیة للوالدین و الاقربین- بالمعروف، حقاً علی المتقین. (سوره بقره / آیه 180). و نیز «من بعد وصیه یوصی بها اودین /… من بعد وصیه توصون بها اودین. (سوره نساء/ آیات 11 و 12) و آیاتی دیگر.

ب) سنت : در حدیث نیز روایات زیادی آمده که بعضاً تحریض و ترغیب شخص به امر وصیت می باشد که نمونه هایی از آن در زیر می آید :

عن ابی عبدالله (ع) قال: «الوصیه حق علی کل مسلم».

عن جعفربن محمد عن ابیه قال : «الوصیه تمام مانقص من الزکاه».

قال رسول الله (ص): «ما ینبغی لامرء مسلم أن یبیت لیلیه الا و وصیته تحت رأسه».

عن ابی عبدالله (ع) قال: « من لم یحسن عندالموت وصیته کان نقصاً فی مروته و عقله».

ج) اجماع فقهاء نیز بر آنست که وصیت، امری جایز است.

د) عقل : عقلا وصیت را در واقع جبران ترک اعمال خیر در زمان حیات می دانند. از طرفی هم وجدان بیدار آدمی نسبت به همنوع خود که نیازمند و محتاج باشد، احساس همدردی نموده و طبعاً گرایش به دستگیری از آنان دارد.

3- اقسام وصیت

1) به لحاظ موضوع : وصیت از این جهت بر دو قسم است که عبارتند از :

الف ) وصیت عهدی که عبارتست از اینکه ولایت و اداره شخص یا اموری را به دیگری واگذار نمایند.

ب) وصیت تملیکی که عبارتست از اینکه مالی را به نفع دیگری وصیت نموده تا بعد از مرگ موصی، مالک آن شود.

تذکر : توضیح بیشتر راجع به این دو اصطلاح بعداً خواهد آمد.

2) به لحاظ حکم شرعی : وصیت از این جهت نیز بر دو قسم است :

الف) حکم تکلیفی :

وصیت واجب . مانند رد ودیعه و دیون، پرداخت زکات و اداء حج و …

وصیت مستحب . مانند وصیت در جهات خیر (محتاجین، در راه تحصیل و …).

وصیت مباح. مانند وصیت برای اغنیاء.

وصیت مکروه. مانند وصیت در حق فاسقین و اهل معصیت.

وصیت حرام. مانند وصیت به معصیت از قبیل ساختن کلیسا و معبد و وصیت به خمر و …
ب) حکم وضعی : وضع و اعتباری که عمل به موجب آن سنجیده می شود که در صورت تطبیق، موجد اثر مطلوب خواهد بود. از قبیل صحت، فساد، نفوذ، بطلان و … . مثلاً اگر موصی دارای شرایط عمومی تکلیف (یعنی قدرت، اختیار، بلوغ و عقل، نباشد، وصیت او صحیح نخواهد بود.
4- ارکان وصیت

همچنانکه در بالا گفته شد، وصیت بر دو نوع می باشد بنابراین هر یک باید ارکان خاص خود را دارا بوده باشد. اگرچه در قسمتی از آن وجه مشترکی نیز وجود دارد. بطور کلی اطراف و پایه های اساسی وصیت را ارکان آن گویند. و اگر چنانچه یکی از آن موجود نباشد، وصیت تحقق نمی یابد.

ارکان وصیت تملیکی عبارتست از : 1- موصی (شخص وصیت کننده)

موصی له (شخصی که به نفع او مالی وصیت شده) 3- موصی به (مال مورد وصیت ) 4- صیغه وصیت (عبارت و الفاظ ).
ارکان وصیت عهدی (وصایت) عبارتست از : 1- موصی 2- موصی الیه یا وصی 3- موصی فیه (چیزی که شخصی راجع به آن وصیت شده مانند ولایت بر اشخاص یا اداره اموال )4- صیغه وصیت .
5- آیا وصیت عقد است یا ایقاع

عقد عبارتست از توافق دو انشاء (ایجاب و قبول) جهت ایجاد آثار حقوقی . بنابراین هر عقدی حداقل دو طرف دارد که هر یک بایستی دارای شرایط اهلیت بوده باشند تا عمل حقوقی آنان موجد اثر گردد مانند بیع، اجاره و … . ایقاع عبارتست از عمل ارادی یک طرف جهت ایجاد اثر حقوقی مانند ابراء، طلاق و … .

حال این سوال مطرح است که با توجه به تعاریف یاد شده، آیا وصیت عقد است یا ایقاع؟ در پاسخ باید گفت وصیت دارای یک حالت برزخی است و نه کاملاً به عقد شباهت دارد و نه کاملاً به ایقاع. ولی با این وجود غالب حقوقدانان و همینطور گرایش قانون مدنی بر این محور است که وصیت نیز عقد بوده و نیازمند ایجاب و قبول است . اگرچه قبول در آن حالات و اثرات مختلفی دارد.

6- لزوم و جواز در وصیت

چنانکه مشهور فقها و حقوقدانان اسلامی عقیده دارند، اصل در عقود، لزوم است و جواز آن نیاز به تصریح قانونی دارد. هر یک از ایندو (لزوم – جواز) آثار خاص خود را داراست. توضیح اینکه عقد لازم را نمی‌توان منحل ساخت مگر با وجود شرایطی از قبیل وجود خیارات و یا بواسطه اقاله و اما عقد جایز این استحکام را ندارد و در هر زمانی هر یک از طرفین می تواند آنرا فسخ کند.

اما در مورد وصیت باید گفت که دارای شرایط و حالت خاصی است. بطوریکه تا زمان حیات موصی، عقدی جایز بوده ولی به محض تحقق موت وی و حصول قبول لازم می گردد اگرچه در مورد وصیت عهدی استثناء وجود دارد و آن اینکه ممکن است حتی بدون قبول – در صورت جهالت وصی در زمان حیات موصی نیز لازم گردد.

7- وصیت در قانون مدنی ایران و سایر کشورها (احوال شخصیه)

ماده 6ق.م. ایران می گوید : «قوانین مربوط به احوال شخصیه از قبیل نکاح و طلاق و اهلیت اشخاص و ارث، در مورد کلیه اتباع ایران، ولو اینکه مقیم در خارجه باشند، مجری خواهد بود». و در ماده 7 قانون مذکور آمده که : «اتباع خارجه مقیم در خاک ایران، از حیث مسایل مربوط به احوال شخصیه و اهلیت خود و همچنین از حیث حقوق ارثیه، در حدود معاهدات، مطیع قوانین و مقررات دولت متبوع خود خواهند بود».

یکی از مباحث مهمی که در قوانین موضوعه همواره مطرح می باشد، شمول و قلمروی سرزمینی آنست: مطابق اصل صلاحیت سرزمینی، قوانین هر کشور در محدوده جغرافیای آن کشور نسبت به همگان قابل اعمال است مگر اینکه نسبت به اتباع خارجه، دولتهای متبوع توافقاتی با یکدیگر داشته باشند. در خصوص بعضی از موضوعات که همواره بر اساس تشریفات و آداب و رسوم خاص مذهبی یا محلی انجام می گیرد مانند نکاح و طلاق و … معمولاً گرایش دولتها بر اینست که مطابق قانون کشور متبوع عمل شود.

نکته قابل توجه اینکه بطور کلی در نظام حقوق جهان نسبت به احوال شخصیه دو نظر وجود دارد :

الف) احوال شخصیه تابع قانون ملی یا کشور متبوع (بیشتر کشورها به این صورت عمل می کنند ).

ب) احوال شخصیه تابع قانون اقامتگاه (ماند کشورهای انگلیس و امریکا که نکاح و طلاق و اهلیت ایرانیان مقیم در آنجا نیز تابع قوانین محلی است).

* تذکر : در موارد یاد شده در بالا، به وصیت اشاره نشده لیکن ما می توانیم آنرا از وحدت ملاک استنباط کنیم . همچنین از قانون اجازه رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه در محاکم مصوب 10/5/1312 هـ.ش. هم می توان استظهار کرد که وصیت نیز جزء موارد احوال شخصیه است. همچنانکه در آن آمده :

«ماده واحده – نسبت به احوال شخصیه و حقوق ارثیه و وصیت ایرانیان غیر شیعه که مذهب آنان به رسمیت شناخته شده، محاکم باید قواعد و عادات مسلمه متداوله در مذهب آنان را جز در مواردی که مقررات راجع به انتظامات عمومی باشد، به طریق ذیل رعایت نمایند:

در مسایل مربوط به نکاح و طلاق، عادات و قواعد مسلمه متداوله در مذهبی که شوهر پیرو آنست.

در مسایل مربوط به ارث و وصیت، عادات و قواعد مسلمه متداوله در مذهب متوفی .

در مسایل مربوط به فرزند خواندگی، عادات و قواعد مسلمه متداوله در مذهبی که پدر خوانده یا مادر خوانده پیرو آنست».
بر این اساس دو اصل از اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز به این موضوع پرداخته و می گوید :
«اصل 12- … مذاهب دیگر اسلامی اعم از حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی و زیدی، دارای احترام کامل می باشند و پیروان این مذاهب در انجام مراسم مذهبی طبق فقه خودشان آزادند و در تعلیم و تربیت دینی و احوال شخصیه (ازدواج، طلاق، ارث و وصیت) و دعاوی مربوط به آن در دادگاهها رسمیت دارند … ».

«اصل 13- ایرانیان زرتشتی، کلیمی و مسیحی تنها اقلیتهای دینی شناخته می شوند که در حدود قانون در انجام مراسم دینی خود آزادند و در احوال شخصیه و تعلیمات دینی بر طبق آیین خود عمل می کنند ».

باید توجه داشت که قانون ایران رعایت احوال شخصیه- خواه مربوط به اتباع بیگانه و خواه اتباع ایرانی غیر شیعه – را در صورتی جایز و قابل اجرا می داند که با نظم عمومی و اخلاق حسنه مخالف نباشد.

انواع وصیت

وصیت بر دو نوع است :

وصیت تکمیلی
عبارتست از اینکه موصی (وصیت کننده) چیزی از ترکه خود را بعد از مرگش برای دیگری – مثلاً زید یا اشخاص فقیر – قرار دهد. این نوع وصیت در مورد ملک یا حق اختصاصی شخص انجام می شود.
2- وصیت عهدی

عبارتست از اینکه موصی (وصیت کننده) شخص دیگری را به تصرف در امور مربوط به خود – راجع به بدن و مال – مأمور نماید. مانند اینکه در وصیتش بخواهد که در مکان معین یا زمان مشخص دفن شود، یا اینکه بخواهد که مقداری از مالش به فردی داده شود یا اینکه از مالش کسی را نایب قرار دهد تا به جای او به ادای نماز و روزه اقدام کند، یا اینکه مالش وقف یا فروخته شود و یا نظیر آن صورت گیرد.

وصیت در قرآن :

آیات زیر برگرفته از تفاسیر المیزان، نور و نمونه هستند که در آنها کلمه وصیت بکار برده شده است «کتب علیکم اذا حضراحدکم ان ترک خیراً الوصیه للوالدین و الاقربین بالمعروف حقاً علی المتقین.

مقرر گردید برای شما که هرگاه علائم مرگ یکی از شما را در رسد و مالی از خود به جای گذاشته است به نفع پدر و مادر و نزدیکان خویش وصیت کند و این حقی است ثابت به گردن پرهیزکاران.

معنای «کتب»، «کتب» کنایه است و منظور تشریع قانون و بیان حکم اسلامی است. چون قانون بعد از وضع نوشته می شود. ظهور علایم مرگ برای وصیت کننده شرط صحت وصیت نیست، چه علایم مرگ بر انسان ظاهر بشود و چه نشود، وصیت قانونی است و در اخبار وارد شده است که مومن باید وصیتش را شب که می خوابد زیر سرش بگذارد که بیانگر استحباب وصیت در همه احوال است. لذا شرط مذکور (ظهور علائم مرگ) شرطی است که به اصطلاح در مورد غالب وارد شده است و این شروط دخالت در حکم ندارند.

آیه نشانگر یک حکم الزامی (بر شما نوشته شده است هنگامی که مرگ یکی از شما رسید اگر چیز خوبی از خود بجا گذارده وصیت بطور شایسته برای پدر و مادر و نزدیکان کند. (آیه 180)

در پایان می فرمایند این حقی است بر ذمه پرهیزکاران (حقاً علی المتقین)

منظور از خیر در آیه «180» اشاره به مشروع بودن ثروت است زیرا اموال نامشروع خیر نیست بلکه شر است.

تغییر وصیت : آیات زیر به بحث در مورد تغییر وصیت اختصاص دارد :

الف – فمن بدله بعد ماسمعه فإنما اثمه علی الذین یبدلونه ان الله سمیع علیم.

هرگاه کسی بعد از آن که وصیت موصی را شنیده است آن را تغییر دهد گناهش برگردن تغییر دهنده است . خداوند شنوای داناست.

مستفاد از آیه فوق، حرمت تغییر وصیت است. گناه تغییر وصیت بر کسی است که آن را بعد از آن که از موصی استماع کرده تغییر داده است و گناه متوجه موصی نیست.

نکته ادبی قابل دقتی که در آیه وجود دارد این است که چرا ضمیر بدله که به وصیت بر می گردد مذکر آمده و حال آن که لفظ «وصیه» مونث است؟ در پاسخ باید گفت : درست است که در ظاهر، مرجع ضمیر، وصیت است لیکن ضمیر به وصیت، به اعتبار معنای مصدری آن بر می گردد نه به اعتبار خود وصیت که اسم مصدر است . بنابراین مرجع ضمیر در حقیقت ایصاء است که به معنی سفارش کردن است نه وصیت که به معنای سفارش است.

ب) «فمن خاف من موص جنفاً او اثماً فاصلح بینهم فلا اثم علیه»

کسی که بترسد از اینکه موصی از حقش تجاوز کند یا به حرام وصیت کند حق دارد میان همه (موصی، ورثه، موصی له) صلح افکند، در این صورت گناهی بر او نیست.

پس از بیان حرمت تغییر وصیت در آیه قبل، این آیه یک مورد را استثناء کرده است و در این یک مورد تغییر وصیت اشکالی ندارد :

اگر کسی بترسد از اینکه موصی از حقش تجاوز کند یا راه نادرستی بپیماید حق دارد قبل از وصیت با احضار همه افراد ذینفع (موصی، موصی له و ورثه مطالب را در میان گذاشته و بین آنان صلح بیفکند. در این صورت گناهی بر او نیست و این، در حقیقت تغییر وصیت نیست بلکه انجام عملی است که سبب می شود از ابتداء، وصیت به نحو صحیح واقع شود نه به نحو غیر صحیح؛ و در واقع، شخص با این کار خود جلو انحراف را گرفته است.

لازم به تذکر است که وصیت مشروع پس از تحقق ارکان عقد و کلیه شرایط قطعی و لازم الاجراست اما وصیت به حرام به طور کلی باطل و غیر قابل اجرا است آیه فوق علاوه بر بیان تغییر وصیت، بر مشروعیت صلح نیز دلالت دارد .

تفسیر :

لسان این آیه وجوب است نه استحباب ، در قرآن هر جا فرموده : فلان امر بر قومی نوشته شد. معنایش حکم قطعی و حتمی است و موید آن جمله آخر است که (حقاً) ولی از آنجا که این کلمه به متقین است (حقاً علی المتقین) این تکلیف امری است که تنها تقوا باعث آن می شود و در نتیجه برای عموم مومنین واجب نیست بلکه آنهایی که متقی هستند به رعایت آن کوشش می کنند.

مراد از کلمه خیر (مال) است و مثل اینکه از آن بر می آید مراد مال بسیار است نه کم، منظور از کلمه معروف، احسان است.

مراد از انحراف بسوی گناه، معنایش این است که اگر شخص وصیت را تبدیل کند تنها و تنها گناه این تبدیل بر کسانی است که وصیت به معروف را تبدیل می کنند.

کلمه ی خیر به جای کلمه ی مال گفته شده و منظور ثروت است آنهم مشروع

«و الذین یتومون منکم و یذرون ازواجاً وصیه لا زواجهم متاعاً الی الحول غیر اخراج فأن خرجن فلاجناح علیکم فی مافعلن فی انفسهن من معروف و الله عریز حکیم»

مردانی که بمیرند و زنانشان زنده مانند، باید وصیت کنند که آنها را یکسان نفقه دهند و از خانه شوهر بیرون نکنند، پس اگر زنهار خارج شوند شما را گناهی نیست از آنچه آنها درباره خود در حدود شرع بگزینند (یعنی از کسب و کار حلال و یا اختیار شوهر منعشان مکنید) و خدا بر هر کاری توانا و به مصالح امور خلق دانا است.

ماده 110 ق.م- در ایام عده وفات، مخارج زندگی زوجه عند المطالبه از اموال اقاربی که پرداخت نفقه به عهده آنان است (در صورت عدم پرداخت) تامین می گردد. (اصلاحی 19/8/1381)

کلمه وصیه در اینجا مقعول مطلقی است برای فعلی تقدیری و تقدیر آیه(لیوا صوا وصیه) است و کلمه حول با ال آمده زیرا آیه شریفه قبل از تشریع عده وفات یعنی 4 ماه و ده روز نازل شده چون زنان عرب جاهلیت بعد از مرگ شوهرانشان یکسان تمام در خانه می نشستند و شوهر نمی کردند و آیه شریفه سفارش می کند به مردان که برای همسران خود وصیتی کنند و مالی معین بدون اینکه از خانه خارج شوند به آنها بدهند بعد از مرگشان (مالی که کفایت یکسال ایشان را بکند)مثل آیه 180-182)

قرآن بار دیگر به مسأله ازدواج و طلاق پرداخته و به شوهرانی که در آستانه مرگ هستند و همسرانی از خود بجا می گذارند می فرماید : برای همسران خود وصیت کنند که تا یکسال آنها را بهره مند سازند و از خانه بیرون نروند

گناهی برای شما نیست نسبت به آنچه درباره خود از کار شایسته مانند انتخاب شوهر مجدد بعد از تمام شدن عده انجام دهند که مربوط به زنانی است که شوهرانشان در آستانه مرگ قرار می گیرند یعنی برای همسران خود وصیت کنند که تا یکسال آنها را بهره مند سازند و از خانه بیرون نروند در خانه شوهر باقی بمانند و هزینه آنها پرداخت شود.

ولکم نصف ما ترک ازواجکم ان لم یکن و لد فأن کان لهن ولد فلکم الربع مما ترکن من بعد وصیه یوصین بها اودین ولهن الربع مما ترکتم ان لم یکن لکم ولد فان کان لکم ولد فلهن التمن مما ترکتم من بعد وصیه توصون بها اودین وان کان رجل یورت کلاله او امراه و له اخ اواخت فلکل و احد فنهما السدس فان کانوا اکثر من ذلک فهم شرکاء فی الثلث من بعد وصیه یوصی بها اودین غیر مضار وصیه من الله و الله علیم حلیم.

سهم ارث شما مردان از ترکه زنان نصف است در صورتی که آنها را فرزند نباشد و اگر فرزند باشد ربع خواهد بود پس از خارج کردن حق وصیت و دینی که به دارائی آنها تعلق گرفته ؛ و سهم ارث زنان ربع ترکه شما (مردان) است اگر دارای فرزند نباشید و چنانچه فرزند داشته باشید ثمن خواهد بود پس از اداء حق وصیت و دین شما . و اگر مردی بمیرد که وارثش کلاله او باشند (برادر و خواهر امی یا هر خواهر و برادری ) یا زنی بمیرد که وارثش یک برادر و یا خواهر او باشد، در این فرض سهم ارث هر یک نفر از آنها سدس خواهد بود و اگر بیش از یک نفر باشند همه آنها ثلث ترکه را به اشتراک، ارث برند بعد از خارج کردن دین و حق وصیت میت در صورتی که وصیت به حال ورثه بسیار زیان آور نباشد (یعنی زاید بر ثلث نباشد)؛ این حکمی است که خدا سفارش فرموده و خدا (به همه احوال بندگان) دانا و (به هر چه ناروا کنند هم) بردبار است.

ماده 913: در تمام صور مذکور در این مبحث، هر یک از زوجین که زنده باشد فرض خود را می برد و این فرض عبارت است از : نصف ترکه برای زوج و ربع آن برای زوجه، در صورتی که میت اولاد یا اولاد اولاد نداشته باشد، و از ربع ترکه بران زوج و ثمن آن برای زوجه، در صورتی که میت اولاد یا اولاد اولاد داشته باشد؛ و مابقی ترکه بر طبق مقررات مواد قبل مابین سایر وراث تقسیم می شود.

ماده 922: هرگاه اخوه ابوینی و اخوه امی با هم باشند تقسیم به طریق ذیل می شود : اگر برادر یا خواهر امی یکی باشد، سدس ترکه را می برد و بقیه مال اخوه ابوینی یا ابی است که به طریق مذکور در فوق تقسیم می نمایند. اگر کلاله امی متعدد باشند، ثلث ترکه به آن ها تعلق گرفته و بین خود بالسویه تقسیم می کنند و بقیه مال اخوه ابوینی یا ابی است که مطابق مقررات مذکور در فوق تقسیم می نمایند.

ماده 869 : حقوق و دیونی که به ترکه میت تعلق می گیرد و باید قبل از تقسیم آن اداء شود، از قرار ذیل است :

قیمت کفن میت و حقوقی که متعلق است به اعیان ترکه، مثل عینی که متعلق رهن است،

دیون و واجبات مالی متوفی،

وصایای میت تا ثلث ترکه بدون اجازه ورثه و زیاده بر ثلث با اجازه آن ها
868 : مالکیت ورثه نسبت به ترکه متوفی مستقر نمی شود، مگر پس از ادای حقوق و دیونی که به ترکه میت تعلق گرفته.
843 : وصیت به زیاده بر ثلث ترکه نافذ نیست، مگر به اجازه وراث؛ و اگر بعض از ورثه اجازه کند فقط نسبت به سهم او نافذ است.

یوصیکم – کلمه ایصا به معنی توصیه و سفارش و دستور است – (من بعد وصیته …) و منظور از وصیت دستور استحبابی است و دلیل ذکر وصیت جلوتر از قرض در بیان کردن است نه در عمل

در این آیه حکم طبقه اول وارثان بیان شده، قرآن می فرماید : خداوند به شما درباره فرزندانتان سفارش می کند برای پسران دو برابر دختران سهم قائل شوید، در ادامه قرآن می فرماید : همه اینها بعد از وصیتی است که میت کرده و بعد از ادای دین اوست. در ادامه آیه می فرماید : این سفارش خداست و خدا داناتر و بردبار است.

920- اگر وراث میت چند برادر و خواهر ابوینی یا چند برادر و خواهر ابی باشند، حصه ذکور دو برابر اناث خواهد بود.

868- مالکیت ورثه نسبت به ترکه متوفی مستقر نمی شود مگر بعد از ادای حقوق و دیونی که به ترکه میت تعلق گرفته

آیه راجع به ارث است، وصیت که حق خود انسان است بر حقوق وارثان مقدم است و اموال هم باید به فرزندان منتقل گردد، در وصیت برای فرد باید حال وارثان را مراعات کرد.

پیام آیه : باید زمان مرگ و وصیت را سفارش کرد و وارثان باید به وصیت نامه عمل کنند .

«فلایستطیعون توصیه ولا الی اهلهم یرجعون»

و در آن لحظه مرگ نه توانایی سفارشی دارند و نه به اهل بیت خود رجوع توانند کرد.

در این آیه می فرماید : مرگ بقدری سریع و برق آسا است که حتی توانایی بر وصیت و سفارش نخواهند داشت و حتی فرصت برای صحبت با خانواده را پیدا نمی کند پس وصیت در این آیه همان مجال فرصت است که انسان قبل از مرگ به اطرافیان می گوید .

در قیامت صیحه ای زده می شود که مهلتی نیست بلکه همگی فوراً می میرند و در نتیجه کسی نمی تواند سفارش بکند که دیگران عمل به آن کنند.

قیامت که بیاید نه زبان تاب سخن گفتن دارد و نه پا، توان فرار :

تفسیر آیه 50 به این معنی است که حتی مجال یک توصیه و سفارش کوچک را نیز پیدا نمی کنند.

(شرع لکم من الدین ما وصی به نوحاً و الذی اوحینا الیک و ما وصینا به ابراهیم و موسی و عیسی ان اقیموا الدین و لا تتفرقو فیه کبر علی المشرکین ما تدعوهم الیه الله یحبتبی الیه من یشاء و یهدی الیه من ینیب.

خدا شرع و آئینی که برای شما (مسلمین) قرارداد، حقایق و احکامی است که نوح را هم به آن سفارش کرد و بر تو نیز همان را وحی می کردیم و به ابراهیم و موسی و عیسی هم آن را سفارش نمودیم که دین خدا را برپا دارید (و در حفظ آن پایداری کنید) و هرگز تفرقه و اختلاف در دین میکند ( و بدان که) مشرکان را که به خدای یگانه و ترک بتان دعوت می کنی (قبولش ) بسیار در نظرشان بزرگ می آید ؛ (باری از انکار آنها میندیش) خدا هر که را بخواهد، بسوی خود (و مقام رسالت خویش) بر می گزیند و هرکه را به درگاه خدا به تضرع و دعا باز آید، هدایت می فرماید.

وصیت در اینجا به معنی دستور العملی همراه با پندو اندرز است که آن را به کسی بدهی تا عمل کند و از مفهوم آیه بر می آید که آنچه به پیامبر وصیت شده همان شریعت حضرت نوح (علیه السلام) است.

آیینی را بر شما تشریح کرد که به نوح توصیه کرد پس توصیه دستور کلی به همه پیامبران است.

خداوند آئین را برای شما تشریح کرد که به نخستین پیامبر الوالعزم حضرت نوح (علیه السلام) توصیه کرده است به این ترتیب آنچه در شرایع همه انبیا بوده است شریعت تو است و آنچه خوبان همه دارند تو تنها داری.

و وصینا الانسان بولدیه حملته امه وهناً علی وهن و فصاله فی عامین ان اشکر لی لوالدئک الی المصیر .

و ما به هر انسانی سفارش کردیم که در حق پدر و مادر خود نیکی کن خصوصاً مادر که چون بار حمل فرزند برداشته و تا مدت دو سال که طفل را از شیر باز گرفته ( هر روز بر رنج و ناتوانیش بیفزوده ای! فرزند : در حق آنان بسیار نیکی و سپاسگزاری کن و (نخست) شکر من (که خالق هستم) و آنگاه (شکر) پدر و مادر بجای آور که بازگشت خلق بسوی من (و پاداش نیک و بد خلق با من) خواهد بود.

در اینجا وصیته، منتهی به سفارش و امر خدای تعالی است پس شکر پدر و مادر عبادت خداست و شکر خدا. بحث از نعمت وجود پدر و مادر و زحمات و خدمات آنهاست و حقوق آنها و قراردادن شکر پدر و مادر در کنار شکر خداست.

احترام والدین حقی است انسانی نه فقط اسلامی حتی والدین کافر را باید احسان کرد. و ما سفارش درباره پدر و مادر کردیم .

و وصینا الانسان بوالدیه حسناً و ان جاهداک لتشرک بی مالیس لک به علم فلا تطعهما الی مرجعکم فأنبئکم بماکنتم تعملون.

و ما به آدمیان سفارش کردیم که در حق پدر و مادر خود نیکی کنند و اگر آنها (خود مشرک باشند) و کوشند که تو به من (که خدای یگانه ام) از روی جهل و نادانی شرک آوری، در اینجا هرگز اطاعت امر آنها مکن که رجوع شما بسوی من است و من شما را به پاداش هر عمل (نیک یابد) که بجای آوردید، آگاه می گردانم .

وصینا از مصدر توصیه به معنای عهد سپردن است. در اینجا منظور از آن امر است.

بر ترین فریضه یا امر در رابطه با اطاعت از پدر و مادر است جز 1 قانون استثناء و آن شرک بخداست که در این حالت نباید از آنها اطاعت کرد.

نیکی به پدر و مادر یک امر انسانی است نه فقط ایمانی .

گرچه این یک حکم تشریعی است ولی این مسأله پیش از آنکه یک لازم تشریعی باشد به صورت یک قانون تکوینی در نهاد همه انسانها وجود دارد پس احترام و تکریم و نیکی به آنها را در تمام عمر فراموش نکند هرچند با این اعمال هرگز نمی تواند دین خود را به آنها ادا کند.

و وصینا الانسان بوالدیه احساناً حملته امه کرها و وضعته کرهاً و حمله و فصاله ثلاثون شهراً حتی اذا بلغ اشده و بلغ اربعین سنه قال رب اورعنی ان اشکر نعمتک التی انعمت علی و علی والدی و ان اعمل صالحاً ترضه و اصلح لی فی ذریتی انی تبت الیک و انی من المسلمین.

و ما انسان را به احسان در حق پدر و مادر سفارش کردیم. (یاد کند که) مادر (نه ماه چگونه) با رنج و زحمت بار حمل کشید و باز با درد و مشقت وضع حمل نمود و سی ماه تمام مدت حمل و شیرخواری بود ( که تحمل رنج فراوان کرد) تا وقتی که طفل به حد رشد رسید. آدمی چهل ساله گشت ( و عقل و کمال یافت) آنگاه شایسته است که عرض کند : بار خدایا مرا بر نعمتی که به من و پدر و مادر من عطا فرمودی شکر بیاموز و به کار شایسته ای که رضا و خشنودی تو در اوست موفق دار و فرزندان مرا صالح گردان ، بار الها ! من به درگاه تو به دعا باز آمدم و از تسلیم شدگان فرمان تو شدم.

کلمه وصیت در اینجا به معنای به دیگر پیشنهاد کنی که فلان کار را بکند و همراه با موعظه و خیر خواهی باشد در نتیجه توصیه خدا به والدین، توصیه فرزندان است به عملی که مربوط به والدین باشد از جمله احسان به آنها .

در این آیه از مسئله نیکی به پدر و مادر و شکر زحمات آنها که مقدمه شکر خداست توصیه می کند و خیرخواهی.

در قرآن 5 بار کلمه وصینا بکار رفته 3 مورد درباره پدر و مادر است در اینجا معنای سفارش است.

وصیت و توصیه به معنی سفارش مطلق است و مفهوم آن منحصر به سفارشهای مربوط به ما بعد از مرگ نیست جمعی در اینجا آنرا به معنی امر و دستور و فرمان تفسیر کرده اند.

«وجعلنی مبارکاً این ماکنت و اوصنی بالصلاه و الزکاه ما دمت حیاً .

و مرا هر کجا باشم برای جهانیان مایه برکت و رحمت گردانید و تا زنده‌ام به (عبادت) نماز و زکات سفارش کرد.

و مرا تا زنده ام توصیه و سفارش به نماز و زکات کرده است.

نماز و زکات که از مشترکات ادیان الهی است پس اوصنی به معنای سفارش در احکام که از قبل بوده به انجام آن (شریعت) .

اتواصوا به بل هم قوم طاغون.

آیا بر این تکذیب، مردم اعصار به یکدیگر سفارش کرده اند ؟ (یا نه) بلکه این مردم (همه با لذات) گروهی سرکش و نافرمانند.

وصیت در اینجا به معنی یکنواخت و هماهنگ عمل کردن است.

کلمه تواصی به معنای این است که مردمی یکدیگر را به امری سفارش کنند.

آیات (109-106) سوره مائده راجع به شهادتست و آیه آخری هم بی ارتباط با آنها نیست وصیت همان سفارش زمان مرگ است.

اگر کسی از شما هنگام مرگش فرا رسید به هنگام وصیت کردن 2 نفر از افراد عادل مسلمان را به گواهی بطلبد و اموال خود را به عنوان امانت به او تحویل دهد تا به ورثه بدهد یعنی شهادت همراه با وصایت است.

858 : وصی نسبت به اموالی که بر حسب وصیت در ید او می باشد حکم امین را دارد و ضامن نمی شود مگر در صورت تعدی و تفریط

آستانه مرگ آخرین فرصت وصیت کردن است مرگ برای همه یکسان است. هنگام وصیت دقت لازم باید کرد.

ثم کان من الذینءامنوا و تواصوا بالصبر و تواصوا بالمرحمه.

و آنگاه هم از آنان باشد که به خدا ایمان آورده و یکدیگر را به اهمیت صبر و مهربانی با خلق سفارش می کنند.

از کسانی باشید که دیگران را به صبر سفارش و موعظه می کنند.

کلمه تواصوا مصدر تواصی به معنی صبر است و سفارش به صبر کردن است.

سپس از کسانی بوده باشد که ایمان آورده و یکدیگر را به صبر و استقامت و ترحم و عطوفت توصیه می کند (دعوت به صبر و عواطف انسانی)

تعبیر تواصوا، مفهومش سفارش به یکدیگر است. بعضی گفته اند صبر در اینجا شکیبایی در اطاعت از خدا و اهتمام به اوامر اوست.

الا الذینءامنوا و عملوا الصالحات و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر.

مگر آنان که به خدا ایمان آورده و نیکوکار شدند و به درستی و راستی و پایداری در دین، یکدیگر را سفارش کردند.

یکدیگر را سفارش و توصیه به انجام شکیبایی و استقامت کردند (تواصوابه معنای دعوت کردن).

مگر آنان که به خدا ایمان آورده و نیکوکار شدند و به درستی و راستی و پایداری در دین، یکدیگر را سفارش کردند.

یکدیگر را سفارش و توصیه به انجام شکیبایی و استقامت کردند (تواصوابه معنای دعوت کردن).

کلمه تواصی به معنای سفارش کردن این به آن و آن به این به پیروی از حق است.

واژه عصر به ضمیر فشردن واژه تواصوا، توصیه است و هم به معنی امر به معروف و نهی از منکر است و هم تعلیم اشاد جاهل تنبیه غافل، تشویق، تبلیغ ایمان و عمل صالح است.

فهرست منابع و مآخذ :

مسمتسک العروه الوثقی ، سید محسن طباطبایی حکیم ، ج 14 ، ص 531 منشورات مکتبه آیت الله العظمی مرعشی نجفی ، قم 1404هـ.ق .

وصیت در حقوق مدنی ایران ، ناصر کاتوزیان ص 2، انتشارات دانشگاه تهران ، سال 1351 هـ .ش

الکافی ، یعقوب کلینی ، ج 7، ص 3، ح 4

من لایحضره الفقیه ، شیخ صدق ، ج 4 ، ص 134 ، ح 462

وسایل الشیعه ،شیخ حر عاملی ، ج 13 ، ص 352 ، ح 5

الفقه الاسلامی وادله ، وهبه الزحیلی ، ج 8، ص 8

قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی ، ناصر کاتوزیان ، ص 28، نشر دادگستر ، تهران ، سال 1377 هـ.ش .

المختصر النافع ، محقق حلی ، ص 163 ، چ 3، ناشر موسسه مطبوعات دینی ، قم 1368 هـ ش

اللمعه الدمشقیه ،شهید اول ، ص 104

جواهر الکلام ،شیخ محمد حسن نجفی ، ج 28، ص 243 ، چ 6 ، دارالکتب الاسلامیه ، تهران 1397 هـ .ق

الحدائق الناضره ، شیخ یوسف بحرامی ، ج 22 ، ص 383 ، چ 2 ، درالاضواء بیروت .

العروه الوثقی ، محمد کاظم طباطبایی یزدی ، ج 2 ، ص 713، چ1 ، مکتب وکلاء الامام الخمینی بیروت 1410 هـ .ق

تحریری الوسیله ، آیت ا.. خمینی ، ج 2 ، ص 82 ، موسسه نشر اسلامی ، 1363 هـ .ش

الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه ، شرح ثانی ، ج 2 ، ص 42 ، چ 8 دفتر تبلیغات اسلامی ، 1373 هـ ش.

جامع المقاصد محقق کرکی ، ج 10 ، ص 7، چ1 ، انتشارات موسسه آل البیت ، بیروت 1411 هـ .ق

حقوق مدنی ، سید حسن امامی ، ج 3 ، ص 93 ، چ 12 ، کتابفروشی اسلامی 1، آیات الاحکام ابوالقاسم گرجی ، چاپ سوم ، 1385

وصیت ، محمدجعفر جعفری لنگرودی ، ص 45 ، چ2 ، گنج دانش ، 1370 هـ .ش .

شرایع الاسلام ، محقق حلی ، جزء دوم ، ص 189، چ3 ، ناشر موسسه اسماعیلیان ، قم 1373 هـ. ق

تفسیر نور ، قرائتی

تفسیر نمونه ، مکارم

تفسیر المیزان ، محمدحسین طباطبایی


دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد درباره بازاریابی


دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد:بررسی تاثیر ارتباطات سازمانی بر مدیریت دانش در شرکت مخابرات ...


  مقدمه : جهان کنونی جهانی پر از تغییرات شتابان است. دگرگونیهای بسیاری در ارکان جامعه صورت گرفته و پیشرفتهای سریع علوم و تکنولوژی انسان را با وضعیتی روبرو ساخته که کمتر شباهتی با گذشته دارد. یکی از علومی که تحولات بسیاری داشته علم مدیریت است که پا به عرصه نوینی از حیات خود گذاشته […]


پایان نامه ارشد:بررسی تاثیر رهبری خدمتگزار بر اعتماد سازمانی و توانمند سازی کارکنان با توجه ...


واژه‌های کلیدی: رهبری خدمتگزار، اعتماد سازمانی، توانمندسازی کارکنان، سابقه خدمت، سطح تحصیلات   فصل اول کلیات تحقیق 1-2) مقدمه سازمان‌های دولتی معمولا به منظور اجرای وظایف قانونی در جهت نیل به اهداف دولت، اجرای برنامه‌های مصوب و ارایه خدمات به مردم تشکیل می‌شوند و به فعالیت می‌پردازند. با توجه به سازمان‌های دولتی بیش از پیش […]


gl/l (1062)

gl/l (1062)

تجهیزات نگهداری و حمل و نقل کالا

تجهیزات نگهداری کالا

وسایل و تجهیزات نگهداری به وسایلی اطلاق می شود که جهت ذخیره سازی و انباشتن کالا در انبار از آنها استفاده می شود. وسایل نگهداری کالا در انواع مختلفی است که هر یک با توجه به کاربرد خاص آن دارای معایب و مزایایی است که در انتخاب باید به آنها توجه شود. در نمودار زیر انواع تجهیزات نگهداری کالا در انبار بطور خلاصه و کلی نشان داده شده است.

تجهیزات نگهداری قابل حمل

به وسایلی که جهت نگهداری و جابجایی اقلام در سطح انبار و آمادگاه بصورت واحد بار مورد استفاده قرار می گیرد اطلاق می شود.

تجهیزات نگهداری ثابت (غیر قابل حمل)

تجهیزاتی است که جهت نگهداری و استقرار اقلام در انبار مورد استفاده قرار می گیرد و نصب آنها در انبارها هزینه بر بوده و در صورتیکه بخواهیم آنها را پس از نصب جابجا نماییم مستلزم زمان و هزینه نسبتاً زیادی است.

شرح تجهیزات نگهداری:

الف- پالت: سکوی کوچک قابل حملی است که از آن برای تشکیل واحد بار از کالاهای دارای بسته بندی محکم و منظم، حمل و نقل کالا توسط وسایل حمل واحد بار و ذخیره سازی در انبارها روی هم و یا در قفسه بندی استفاده می شود و در انواع چوبی، فلزی و پلاستیکی از نظر جنس و در انواع دو طرفه و چهار طرفه و یا دو رو و یک رو، دو باله و یا یک باله و پالت مخصوص از نظر طرح و شکل وجود دارند.

پالتها از نظر جنس با توجه به مزایا و معایب آنها و نوع کالا و نوع انبار و نوع اقلیم محل مورد استفاده انتخاب می شوند ولی از نظر طرح با توجه به نحوة ذخیره سازی و وسیله حمل و نقل و … انتخاب می گردند.

از پالتهای مخصوص جهت تشکیل واحد بار، حمل و نقل و ذخیره سازی بسته های مخصوص مانند بشکه استفاده می شود.

ب- باکس پالت: پالت دیوار داری است که جهت تشکیل واحد بار از بسته های کوچک و ضعیف و یا قطعات نامنظم، شکستنی و … و ذخیره سازی آنها روی هم تا ارتفاع زیاد و حمل و نقل کالا توسط وسایل حمل واحد بار در انبارها و کارخانه ها استفاده می شود. و در انواع دیواره دار و بدون دیواره و دیوار مشبک و همچنین باکس مخصوص نیز وجود دارند.

از باکسهای مختلف با توجه به نوع کالا استفاده می شود مثلاً برای وسایل باریک و برنده از باکسهای دیواره دار غیر مشبک و جهت اجسامی که باید دیده شوند از باکسهای دیواره مشبک و جهت کالاهای مخصوص مانند لاستیک از باکسهای مخصوص لاستیک استفاده می شوند.

در باکسهای معمولاً جهت دسترسی آسان به کالای درون آن، یک درب بصورت افقی تا نیمه و یا اینکه یک طرف آنها بصورت باز (بدون دیوار) در نظر گرفته می شود.

ج- زیر چین ها: چهارپایه هایی هستند که از آنها جهت ذخیره سازی کالا در کف انبار استفاده می شود و معمولاً از کنار هم قرار دادن آنها در انبار یک پارت (قسمت) جهت تشکیل انباشته از کالاها تشکیل می گردد. که معمولاً بصورت فلزی با سطح مشبک می باشند.

د- ظروف: محفظه های چوبی، فلزی و یا پلاستیکی هستند که قابل حمل و نقل توسط دست بوده و از آنها جهت نگهداری و حمل و نقل لوازم و قطعات ریز استفاده می شود.

هالوار: استوانه چهارگوش چوبی است که از آنها جهت ذخیره سازی اقلام سنگین در کف انبار یا بارانداز استفاده می شود.

و- قفسه بندی: قاب فلزی است که توسط صفحات و یا تیرهای افقی به قسمتهای مختلف تقسیم شده است و از آن برای استفاده بیشتر از فضای انبار، بالا بردن تنوع و گوناگونی اقلام، عدم وجود محدودیت در قرار دادن واحدهای بار، دسترسی سریع به اقلام، افزایش نظم در انبار و … استفاده می گردد. و در انواع مختلف زیر وجود دارند:

قفسه بندی برای نگهداری اقلام و بسته های قابل حمل با دست که در انواع زیر وجود دارند:

قفسه بندی سبک معمولی

قفسه بندی نیمه سنگین معمولی

قفسه بندی سبک دوار

قفسه بندی سبک ابزار

قفسه بندی سبک لوله و میله

قفسه بندی سبک شیب دار

قفسه بندی برای ذخیره سازی واحدهای بار و اقلام سنگین که این تجهیزات عبارتند از:

قفسه بندی سنگین معمولی

قفسه بندی سنگین قابل ورود به وسیله لیف تراک

قفسه بندی سنگین شیب دار

قفسه بندی سنگین متحرک

قفسه بندی سنگین با عمق زیاد

قفسه بندی سنگین قابل دسترسی بوسیله کارگر
ز- خرک: وسیله ای که از آن برای انبار نمودن اقلام طویل و سنگین از قبیل، میلگرد، نبشی، تیرآهن و … وقتی که تنوع کالا زیاد باشد استفاده می گردد و از نظر شکل و طرح در انواع یکطرفه و دو طرفه وجود دارد.
تجهیزات حمل و نقل کالا

تعریف حمل و نقل:

حمل و نقل از مفاهیمی است که تا کنون به طرق گوناگونی تعریف شده است که یک تعریف ساده برای آن عبارتست از «جابجایی و انتقال اشیاء از جایی به جای دیگر به هر طریق ممکن همانند، جابجایی مواد.

در یک ارگان نظامی، حمل و نقل عبارتست از، تغییر مکان (جابجایی) افراد، وسایل، تجهیزات و سایر نیازمندیهای نظامی بوسیله انواع وسایل و تجهیزات ترابری از قبیل قطار، خودرو، هواپیما و …

با عنایت به تعاریف فوق حمل و نقل را می توان چنین تعریف کرد، حرکت مواد، قطعات و یا افراد از مکانی به مکان دیگر با هزینه، زمان و وسیله ای مناسب.

اهداف حمل و نقل:

هدف حمل و نقل، همانطور که در تعاریف فوق بیان شده عبارت است از انتقال اشیاء از نقطه ای به نقطه دیگر، و در یک مرکز نگهداری اقلام، هدف عمدة حمل و نقل عبارت از انتقال کالا از نقطه ای به نقطه دیگر، در کوتاه ترین مسیر ممکن، بدون انجام عملیات مجدد (دوباره کاری) و به بهترین روش، به بیان دیگر اهداف حمل و نقل در یک مرکز نگهداری اقلام عبارت است از:

استفاده بهتر از فضای موجود انبار

کاهش هزینه های کنترل موجودی

به حداقل رساندن جابجایی ها

به حداقل رساندن زمان تخلیه، بارگیری و ذخیره سازی

کاهش هزینه های حمل

کاهش خسارت های ناشی از حمل و نقل غلط

ارائه سرویس مناسب در زمان محدود

استفاده مؤثر از نیروی انسانی و وسایل حمل و نقل
انواع حمل و نقل
در دنیای امروزی عمده مصرف وسایل حمل و نقل، برای انتقال کالا و انسان بوده و وسایل حمل و نقل مورد استفاده، هواپیما، خودرو، قطار و کشتی می باشند. فرق اساسی حمل و نقل کالا با انسان، سیستم راحتی در آن است، که برای انسان تعبیه شده است.

برای حمل و نقل روش دیگری نیز وجود دارد که آن انتقال، بوسیله خطوط لوله و پمپاژ برخی مواد است که برای این سیستم، مناسب باشند. بطور کلی سیکل فعالیت حمل و نقل عبارت است از:

بارگیری

جابجایی

تخلیه
در حمل اقلام هر سه مرحله فوق انجام می پذیرد و آنچه در ارتباط با هر نوع و یا طبقه ای از اقلام قابل تغییر است، عبارت است از، وسایل و روشی که در ارتباط با هر یک از مراحل فوق بکار گرفته می شود.
با توجه به روشهای موجود و وسایل مورد استفاده، حمل و نقل به دو دسته کلی، تقسیم می گردد.

الف- حمل و نقل در مسیرهای طولانی (خارجی)

ب- حمل و نقل در مسیرهای کوتاه (داخلی)

الف- حمل و نقل در مسیرهای طولانی (خارجی)

حمل و نقل در مسیرهای طولانی، بیشتر در خارج از مراکز نگهداری، مثلاً، انتقال اقلام از مراکز تولید و خرید به آمادگاهها و یا حمل اقلام از مراکز نگهداری به مراکز مصرف، مطرح می باشد. روشهای حمل و نقل خارجی عبارتند از:

حمل و نقل جاده ای

حمل و نقل هوایی

حمل و نقل دریایی

حمل و نقل راه آهن

خط لوله
ب- حمل و نقل در مسافتهای کوتاه (داخلی مراکز نگهداری و انبار)
در این قسمت به شرح نوعی دیگری از حمل و نقل می پردازیم که سیکل فعالیت ها و کاری آن نیز همانند حمل و نقل خارجی است، یعنی در اغلب مواقع شامل عملیات تخلیه، جابجایی و بارگیری می باشد و شاید بتوان گفت که مکمل حمل و نقل خارجی در مراکز نگهداری می باشد. این نوع حمل و نقل در مراکز نگهداری بین انبارها، سکوهای تخلیه و بارگیری، باراندازها و داخل انبارها و غیره انجام می شود و در مقایسه با روش حمل و نقل خارجی از طول مسیر کمتری برخوردار است و شاید نتوان از این جهت آنها را با هم مقایسه کرد ولی آنچه در این نوع حمل و نقل قابل توجه است این است که بدون آن فعالیت و یا سیکل حمل و نقل خارجی تکمیل نمی گردد. ولی بدلیل تفکیک سازمانی و مأموریتی، لازم است این دو نوع حمل و نقل بطور جداگانه ولی مرتبط و هماهنگ با هم مورد بررسی قرار گیرند.

انواع روشهای حمل و نقل (داخلی):

حمل و نقل دستی
در این روش کلیه فعالیتهای بارگیری، جابجایی و تخلیه اقلام توسط نیروی انسانی و یا وسایل و تجهیزات دستی انجام می گیرد.

حمل و نقل مکانیزه، دستی (ترکیبی)
چنانچه قسمتی از سیکل حمل اقلام توسط تجهیزات و ماشین آلات مکانیکی یا الکتریکی انجام شود و قسمتی از سیکل توسط نیروی انسانی و تجهیزات دستی انجام پذیرد، روش حمل را ترکیبی گویند.

حمل و نقل مکانیزه
چنانچه تمام فعالیت ها یا سیکل حمل و نقل (تخلیه، بارگیری و جابجایی) توسط تجهیزات و ماشین آلات مکانیکی یا الکتریکی انجام شود. این روش اصطلاحاً حمل و نقل مکانیزه نامیده می شود.
انسان در این روش اغلب نقش هدایت تجهیزات و وسایل حمل و نقل را بصورت مستقیم یا غیر مستقیم ایفاء می نماید.

لازم به ذکر است تعاریف و تقسیم بندی های فوق براساس نوع تجهیزات و کاربردی که در هر یک از مراکز و انبارها دارند بصورت تجربی انجام شده است.

تقسیم بندی وسایل حمل و نقل:

تقسیم بندی های مختلفی را جهت وسایل حمل و نقل می توان ارائه نمود که در هر یک روی خصوصیاتی توجه شده است، از آن جمله تقسیم بندی براساس ثابت یا متحرک بودن وسایل، تقسیم بندی برحسب شکل و ظرفیت مواد حمل شونده و تقسیم بندی براساس ظرفیت قابل حمل و …

در این مجموعه سعی بر آن است که یک تقسیم بندی که کلیه موارد فوق را شامل گردد ارائه و توضیح مختصری در حد معرفی از هر یک بیان می شود.

تجهیزات حمل و نقل ثابت مواد فله ای

تجهیزات حمل و نقل ثابت مواد غیر فله ای

تجهیزات حمل و نقل مواد پالتی

تجهیزات حمل و نقل واحدهای بار

تجهیزات حمل و نقل ثابت مواد فله ای
مواد فله ای اصطلاحاً به موادی گفته می شود که فاقد بسته بندی بوده و دارای دانه های ریز می باشند و مثل گندم، ماسه، سیمان و غیره جهت حمل و نقل داخلی انبار (سیلو کردن) این مواد معمولاً از تجهیزات حمل و نقل ثابت استفاده می شود که عبارتند از:

ناودانی ها (مستقیم، مارپیچ)

انواع نقاله ها (نقاله: تسمه ای، پارویی، مارپیچی، …)

بالابرها (بالابر: سطلی زنجیری، سطلی چرخدار، …)

تجهیزات حمل و نقل مواد غیر فله ای
این مواد در حجم زیاد بصورت تکی یا بسته بندی شده بین دو نقطه ثابت حمل می شوند. تجهیزات حمل و نقل خاصی بدین منظور وجود دارد که عبارتند از:

انواع نقاله (نقاله چرخدار وزنی، غلطکی وزنی، غلطکی با نیروی محرکه، تسمه ای مسطح، تسمه ای مقعر، زنجیری مسطح، توری محفظه دار، بالابر بازودار)

انواع جرثقیل (جرثقیل بازودار، پلی، سقفی، تک ریلی، دروازه ای حمل کانتینر)

تجهیزات حمل و نقل مواد پالتی
منظور از مواد پالتی کالاهایی است که بصورت بسته بندی شده، بر روی پالت یا باکس پالت قرار می گیرد، تجهیزات حمل این مواد عبارتند از:

انواع چرخ دستی (چرخ دستی: چند طبقه، جمع آوری سفارشات، مایل)

تراکها (تراک دستی با نیروی محرکه، تراکتور صنعتی، تراکهای حمل واحد بار (پالت تراک)، تراک جمع آوری سفارشات)

لیفتراکها (لیفتراک: تعادلی، راهرو باریک (استرادل، ریچ تراک)

تجهیزات حمل واحدهای بار

ماشین های هدایت شونده اتوماتیک (پالت تراک اتوماتیک، تراکتور صنعتی اتوماتیک و …)

استاکرها (استاکر: ریلی، جرثقیل)
ملاکها و معیارهای انتخاب تجهیزات حمل و نقل و نگهداری:‌

نوع انبار و مشخصات آن:
انبارهای مختلف، دارای وسعت متفاوتی هستند و هر یک از آنها نیاز به وسیله حمل خاص خود را دارند مثلاً در نیازهای با وسعت زیاد، استفاده از چرخ دستی بدون نیروی محرکه اصلاً منطقی نمی باشد، در حالی که در انبارهای با وسعت کم، استفاده از چرخ دستی مذکور صحیح بوده ولی امکان استفاده از لیفتراک یا تراکتور،‌ منتفی می باشد. پس مکانی که باید از وسایل و تجهیزات استفاده کرد از پارامترهای مهم در انتخاب آنها می باشد.

نوع و بسته بندی موادی که حمل و نقل و نگهداری می شوند.
جنس بسته هایی که حمل و نقل، در مورد آنها صورت می گیرد و نیز وزن آنها، در انتخاب وسیله مؤثر خواهد بود به عنوان مثال: برای حمل یک بسته با وزن بالا، نمی توان از نقاله کمرشکن استفاده کرد بلکه بهتر است از تراکهای مخصوص حمل بسته های سنگین استفاده شود.

نرخ ورود و خروج روزانه کالا از انبار:
میزان ورود و خروج اقلام در هر انبار اقتضا می کند که وسیله حمل ما، مناسب با آن باشد برای انباری که روزانه، اقلام زیادی وارد آن شده، یا از آن خارج می گردد (گردش عملیات ورود و خروج کالا در آن زیاد است) استفاده از وسایل اولیه با ظرفیت و سرعت کم مناسب نمی باشد بلکه باید از وسایلی که سرعت عمل بیشتری دارند، استفاده کرد. به همین صورت استقرار وسایل مکانیزه و مدرن با قابلیتهای بالا در یک انبار کوچک با نرخ ورود و خروج کم نیز، کاری غیر منطقی بوده و ایجاد هزینه ای اضافی می نماید.

توان مالی رده تأمین کننده
گاهی ممکن است یک رده نیاز به تجهیزاتی داشته باشد که با تهیه آن، کارهایش با سرعت و دقت بیشتری صورت گیرد، اما از نظر مالی، امکان تهیه آن وسیله موجود نباشد پس مجبور است تجهیزات مناسب با بودجه و توان مالی خود و یا حتی کمتر از توان مالی خود را انتخاب نماید. البته این موضوع نباید با خرید تجهیزات غیر مناسب اشتباه شود و عدم توانایی مالی نباید باعث شود که رده مربوطه تجهیزاتی را که نامناسب یا بلااستفاده می ماند را خریداری نماید.

مسائل ایمنی و حفاظتی استفاده از تجهیزات
ایمن بودن بسته ها، نیروی کار و تجهیزات، از مسائلی است که در انتخاب تجهیزات حمل و نقل مدنظر قرار می گیرد. گاهی ممکن است که بتوان با یک وسیله حمل،‌ بسته ای را جابجا کرد، اما حساسیت بسته یا مسایل جانبی، که امکان وارد آمدن خسارت به بسته یا نیروی انسانی حامل و هدایت کننده تجهیزات حمل را بوجود می آورد، باعث می گردد که از وسیله ای مطمئن تر و دارای خصوصیات ویژه استفاه نمائیم.

شرایط آب و هوائی
برای مثال اگر انبار در مناطق شمالی یا جنوبی کشور واقع شده باشد نحوه انتخاب تجهیزات آنها به نسبت جاهای دیگر متفاوت است زیرا هوای شرجی و نمناک شمال یا جنوب ایجاد می کند که بجای استفاده از پالت فلزی معمولی از پالت فلزی با رنگ کوره ای یا ورق گالوانیزه استفاده کرد. جهت جلوگیری از زنگ زدگی در وسایل دیگر هم بدین صورت باید عمل شود.

رده استفاده کننده تجهیزات:
مثلاً اگر برای رده ای مانند نیروی دریایی یا هوایی چون این رده ها یک رده تخصصی می باشند علاوه بر اقلام عمومی یک سری اقلام تخصصی نیز دارند که فقط مختص همین رده ها می باشد و در رده های دیگر کاربرد ندارد. این مسئله نیز در انتخاب تجهیزات یکی از معیارهای مهم می باشد.

مشخصات فیزیکی کالا
کالا به لحاظ شکل، حالت و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی به انواع مختلفی قابل تقسیم است که باید با توجه به ویژگیها و مشخصات آنها در انبارهای جداگانه و با تجهیزات مخصوص که با آنها سازگاری داشته باشد ذخیره شوند. مثلاً کالای معمولی و کالاهای قابل اشتعال یا انفجار باید جداگانه و در انباری که دارای شرایط ویژه بوده و از ایمنی کامل برخوردار باشد نگهداری شوند.

روش ذخیره سازی و استقرار اقلام
ظرفیت مفید و قابل استفاده هر انبار به روش ذخیره سازی و استقرار آن بستگی دارد و برای روشهای مختلف این ظرفیت متغیر است این موضوع در انتخاب تجهیزات اهمیت بیشتری دارد. ابعاد سالنهای ذخیره سازی اقلام با توجه به تجهیزات مورد استفاده در انبار و طرح استقرار آنها محاسبه و مشخص می شود.
10-روش حمل و نقل:‌

حمل و نقل به سه روش انجام می گیرد.

حمل و نقل دستی: که در این روش کلیه فعالیتهای بارگیری، جابجایی و تخلیه اقلام توسط نیروی انسانی و یا وسایل و تجهیزات دستی انجام می گیرد.

حمل و نقل مکانیزه دستی (ترکیبی)
قسمتی از سیکل حمل اقلام توسط تجهیزات و ماشین آلات مکانیکی یا الکتریکی انجام می پذیرد و قسمتی از سیکل توسط نیروی انسانی و تجهیزات دستی انجام می پذیرد.

حمل و نقل مکانیزه:
در انتخاب تجهیزات نگهداری و حمل و نقل به روش مکانیزه باید مواردی چون استحکام بسته ها برای انتخاب پالت یا باکس پالت، واحدهای بار بزرگتر برای کم کردن هزینه حمل و نقل و ابعاد واحدهای بار برای استفاده حداکثر از راهروها (به حداقل رساندن راهروها) توجه گردد. تجهیزات حمل و نقلی که بکار می روند باید قادر به بلند کردن واحدهای بار و جابجایی و قرار دادن آنها بر روی هم به تعداد مجاز و مورد نیاز بوده و همچنین توانایی تردد در داخل کامیون و واگن را به هنگام تخلیه و بارگیری داشته باشد.
کلیات:

تعریف کیفیت:

مناسب بودن برای قصد یا منظور که این تعریف هم محصول و هم خدمات را شامل می شود.

مجموع ویژگی ها و مشخصات یک مقوله که توانایی آنرا برای برآورد کردن و تأمین نیازهای مشخص یا تلویحاً بیان شده را نشان می دهد.

تضمین کیفیت:
شامل کلیه فعالیتهای نظام یافته ای است که در سرتاسر سازمان و در تمامی بخشها انجام می گیرد تا بتوان تضمین کرد که محصول یا خدمت، نیازهای مورد نظر را برآورد نماید. فعالیت های مربوطه به تضمین کیفیت به دو منظور درون سازمانی و بیرون سازمانی به اجراء در می آیند که در صورت تحقق، در درون سازمان به مدیریت اطمینان می دهد و در بیرون سازمان به بخشهای مرتبط، سازمانها مسئول و کنترل کننده اطمینان می دهد. اما تضمین کیفیت هنگامی بصورت مطلوب بدست می آید که نیازهای مصرف کننده یا مشتری برحسب زمان و مکان و نیز نوع کاربرد و اهمیت آن به خوبی تأمین شده و در این خصوص شناخت دقیق و مدونی برای برنامه های آتی و به منظور بازنگری هیا تکمیلی و به موقع یا اصلاحی و اقدامات پیشگیرانه وجود داشته باشد.

کنترل کیفیت:
عبارت است از مجموعه پیشگیری ها،‌ فنون عملیاتی و کنترلهای لازم جهت رسیدن به کالا یا خدمتی که رضایت مصرف کننده را در پی داشته باشد.

تجهیزات کنترل کیفیت:
وسایل و ماشین آلاتی هستند که جهت کنترل کیفیت و نمونه برداری و تست اقلام خریداری شده مورد استفاده قرار می گیرند.

هدف از برآورد و تهیه تجهیزات کنترل کیفیت:
هدف اصلی تست و نمونه برداری و انجام آزمایشهای کنترل کیفیت روی اقلام و مواد خریداری شده می باشد.

مراحل اجرایی کنترل کیفیت (در سازمانهای مصرف کننده)
تأیید و بررسی و آگاهی یافتن از کیفیت محصول و بسته بندی آنها، اگر چه مرحله اساسی در روند ورود کالاها به داخل سیستم است اما مصرف کننده برای مطمئن شدن از کیفیت نهایی اقلام و بسته بندی محصول و اقلام خریداری شده بایستی از طریق تجزیه و تحلیل ها و طی مراحل و انجام آزمایشهای دقیق اقدام کند برنامه های کنترل کیفیت در چهار مرحله اجرایی قابل پیگیری است.

مرحله اول: قبل از سفارش یا انعقاد قرارداد

مرحله دوم: از زمان تنظیم قرارداد یا صدور برگه سفارش تا قبل از ورود کالا

مرحله سوم: حین ورود کالا به داخل سازمان

مرحله چهارم:‌ ارسال اقلام پذیرفته شده بدست مصرف کننده جهت کاربرد و یا مصرف نهایی
کنترل کیفیت اقلام
تمام وظایف و مسئولیتهای مربوط به کنترل کیفیت اقلام شامل ارزیابی ها و بررسی ها قبل،‌ حین و بعد از انعقاد قراردادها خرید، بازرسی، نمونه برداری، تست، رده اقلام غیر کیفی و پذیرش اقلام کیفی و مطمئن بر عهده مدیریت ها و کمیته های کنترل کیفیت رده ها، مراکز آزمایشگاهی می باشد. که در این مدیریت ها و کمیته ها افراد متخصص و کارشناس جهت انجام امور فوق مشغول بکار می باشند که مسئولیت برآورد و تهیه تجهیزات آزمایشگاهی را دارند که این آزمایشگاهها از اهمیت خاصی در خصوص کنترل کیفیت اقلام خریداری شده برخوردارند.

با توجه به اینکه کالاهای زیادی جهت نگهداری خریداری می شود لازم است جهت تست و انجام آزمایشهای کنترل کیفی، تجهیزات مورد نیاز بطور صحیح برآورد و تهیه گردد.

تضمین کیفیت اقلام:‌

فعالیتی است که در تمامی مراحل لجستیکی مربوط به اقلام، یعنی از سفارش تا کاربرد و مصرف نهایی آنها مطرح بوده و در کلیه مراحل تحویلی کالا بایستی رده تحویل دهنده اقلام از طریق واحدهای اجرایی کنترل کیفیت تأیید لازم را در خصوص کیفیت اقلام دریافت نموده و پایه تأیید به عمل آمده کیفیت اقلام را برای دریافت کننده تضمین نماید. در صورتی که این موارد بصورت صحیح و استاندارد شده انجام گیرد بطور یقین در مدت زمان نگهداری کالا کمک لازم را به انبارداری خواهد نمود.

شرح وظایف مدیریت کنترل کیفیت.

تنظیم مدارک لازم و صدور اسناد و مشخصات کیفی اقلام به هنگام بارگیری یا دریافت کالا از طرف ترابری.

بررسی اسناد، چگونگی انطباق مشخصات و شرایط کیفی کالا در هنگام تخلیه آن مرکز نگهداری.

صدور گزارشات لازم و نحوه انتقال اطلاعات مفید مربوط به وسایل کیفی در راستای رسالت مذکور.
وظایف آزمایشگاههای کنترل کیفیت

اداره آزمایشگاههای مرکزی و کنترل کیفیت و بهره برداری از امکانات و تجهیزات آنها.

بررسی امکانات، تجهیزات و ابزارهای مورد نیاز آزمایشگاهها و برآورد تنظیم بودجه لازم برای انجام فعالیت های کنترل کیفیت و پیگیری اعتبارات مورد نیاز و تأمین آنها.

بررسی آزمون و سنجش میزان انطباق مشخصات و ویژگیهای کالا با مشخصات استاندارد در قبل و حین و بعد از تأمین آنها و اظهار نظرهای تخصصی در خصوص کیفیت اقلام.

تعیین روشهای زینه بندی (کالیبراسیون) ابزار و وسایل اندازه گیری و تجهیزات مورد استفاده در آزمایشگاهها.

ارائه اطلاعات و مشورتهای تخصصی لازم در زمینه کیفیت به منظور تصمیم جهت تهیه اقلام.

ارزیابی روشهای آزمون در مورد شیوه ها و روشهای تست و بازرسی از کیفیت اقلام.

انجام تست و آزمایشهای لازم جهت مشخص نمودن کیفیت اقلام.
ملاک و معیارهای انتخاب تجهیزات و مواد مصرفی

مشخص کردن فرآیند نیازمندیهای آزمایشگاهی مشخص کننده ماشین آلات لازم می باشد که این خود نوعی ملاک و معیاری جهت انتخاب تجهیزات می باشد.

تعداد آزمایشهای لازم که در واقع ظرفیت را مشخص خواهد کرد عاملی است که تعداد ماشین آلات و تجهیزات مورد نیاز و مواد مصرفی را می توان براساس آن مشخص نمود.

انتخاب نوع تجهیزات و لوازم و مواد مصرف براساس آزمایشهایی که جهت کنترل کیفیت انواع اقلام صورت می گیرد می باشد.
ملاکها و معیارهایی جهت تعداد ماشین آلات به شرح ذیل می باشد (به عوامل ذیل بستگی دارد)

تعداد آزمایشهایی که نیازمند ماشین خاص می باشند در واقع میزان تقاضا جهت ماشین مورد نظر باید مشخص شود.

میزان ساعات در دسترس بودن ماشین و تجهیزات می باشد در این جا فرض بر این است آزمایشگاه در یک شیفت 8 ساعته بتواند پاسخگوی نیازهای آزمایشگاهی باشد.

عامل سوم که باید مدنظر قرار داشته باشد کارآیی ماشین آلات است که حدود 90% در نظر گرفته شده است با توجه به نو بودن تجهیزات رقم مناسبی برای کارآیی خواهد بود.

مدت زمان لازم جهت انجام آزمایش بر روی دستگاه نیز عامل دیگری است مورد توجه قرار گرفته است.

احتمال تکرار آزمایش جهت رسیدن به نتیجه قابل قبول که در واقع بر روی مقدار تقاضا تأثیر خواهد گذاشت.
احتمال تکرار آزمایش را نیز 5% در نظر می گیرد.
روش برآورد تجهیزات

مدت زمان لازم جهت انجام کلیه آزمایشها بر روی یک ماشین = تعداد ماشین آلات لازم

مدت زمان در دسترس ماشین

چنانچه بخواهیم عوامل اشاره شده را در رابطه فوق نشان دهیم به رابطه ذیل خواهیم رسید.

تبصره: تجهیزات مصرفی نظیر لوله های آزمایش، بالن، پیپت و نظایر اینها به عنوان سایر تجهیزات در نظر گرفته شده تنها برآوردی از هزینه های مورد نیاز آنها در مواقع لازم ارائه خواهد شد.

انواع سیستم های اطلاعاتی انبار

هر سیستم اطلاعاتی انبار و تدارکات باید بتواند اطلاعات مربوط به رویدادها، نقل و انتقالات و عملیات گردش کالا را ثبت و پردازش کند و صورتها و گزارش های مورد نیاز را فراهم آورد این کار مستلزم آن است که ابتدا اطلاعات مورد نیاز، یا در واقع اطلاعات و گزارش های خروجی سیستم تعیین و سپس اطلاعات ورودی لازم برای رسیدن به اطلاعات مزبور فراهم شود و سرانجام روش ها و وسایلی که می تواند پردازش را انجام دهد، انتخاب گردد. بطور کلی از نظر تکنولوژی ثبت و پردازش اطلاعات سیستم های عمل کننده را به دو دسته می توان تقسیم کرد:

الف- سیستم دستی Mamual system ب- سیستم رایانه ای Computerized system

اگرچه، این دو سیستم از نظر شکل کار و چگونگی پردازش اطلاعات متفاوتند، اما برونداد یا خروجی یکسانی دارند که در نمودار زیر نشان داده شده است. در جدول صفحه بعد نیز این دو سیستم از ابعاد مختلف مورد مقایسه قرار گرفته اند.
سیستم ها
ابعاد دستی رایانه ای

ورودی اسناد، مدارک و گزارش های شفاهی و غیره نوار مغناطیسی، پایانه ها

داده پرداز انسان واحد پردازش مرکزی CPU

انبار یا حافظه قفسه ها، قفسه های گردان، یاداشت ها، پرونده ها، کارتها، دفاتر و حافظه بشری نوار مغناطیسی، چیپس نیمه هادی، اکسید فلزی دیسک مغناطیسی و نوری و غیره

خروجی اسناد، گزارش های دستی یا تایپی، نمودارها، گزارش های شفاهی و غیره اوراق چاپی کامپیوتری، نمودارها، نوار مغناطیسی، میکروفیلم، صوت و غیره

جدول مقایسه سیستم های دستی و کامپیوتری

عوامل مؤثر در انتخاب سیستم های مختلف

در انتخاب طرق، وسایل و سیستم های پردازش اطلاعات، علاوه بر شرایط محیطی و اقتصادی و تکنولوژی یک جامعه ای که مؤسسه در آن فعالیت می کند، سه عامل باید مورد نظر قرار گیرد:

حجم اطلاعاتی که باید ثبت و پردزاش شود.

مدتی که صرف پردازش اطلاعات می شود و زمانی که گزارش های مورد نظر باید آماده شود.

هزینه هایی که باید صرف پردازش اطلاعات گردد.
الف- سیستم دستی
در این نوع سیستم، کار ثبت با قلم و مداد و بوسیله دست انجام می گیرد. یک سیستم دستی ممکن است ساده یا پیچیده باشد. در «سیستم های دستی ساده» انواع دفاتر و فرم های مورد استفاده، و تعداد صورتها و گزارش ها محدود است حال آنکه، در «سیستم های پیچیده» و پیشرفته دستی برحسب مورد، دفاتر اختصاصی و سیستم های فرعی گوناگونی را شامل می شود که می تواند حجم بزرگی از اطلاعات متنوع را پردازش و صورتها و گزارش های بسیاری را سریع و به موقع فراهم آورد. استفاده از وسایل مکانیکی و الکترونیکی کوچک مانند ماشین های حساب و ماشین های صندوق در دهه اخیر سرعت و صحت عملیات دستی را افزایش داده است.

مؤسسات کوچک و متوسط می توانند کار خود را به آسانی و با کارآیی با سیستم های دستی مناسبی انجام دهند. ما در مؤسسات بزرگ معمولاً از سیستم پردازش مکانیکی و کامپیوتری استفاده و فقط معدودی از اطلاعات با سیستم دستی پردازش می شود. این نکته نیز مهم است که سیستم های مکانیکی و کامپیوتری موجود بر تجارب حاصل از کاربرد سیستم های پیچیده دستی متکی است و بدون آگاهی از رویه ها و روش های دستی نمی تواند به درستی درک و مورد استفاده قرار گیرد.

ب- سیستم رایانه ای

در این سیستم، اطلاعات انبار بوسیله رایانه و دستگاههای جانبی آن ثبت و پردازش می شود. در حال حاضر انواع مختلفی از کامپیوتر از قبیل، سوپر کامپیوتر، کامپیوترهای بزرگ، کامپیوترهای متوسط و کوچک با سرعت ها و ظرفیت های متفاوت و نام های تجاری متنوع به بازار عرضه شده و مورد استفاده می باشد. با وجود اختلاف های زیادی که در شکل و اندازه و قدرت پردازش انواع کامپیوترها وجود دارد، همگی این خاصیت مشترک را دارند که می توانند انواع اطلاعات را طبق برنامه ای که در حافظه آنها قرار می گیرد، پردازش و اطلاعات پردازش شده را به شکلی که قبلاً در برنامه تعیین شده است ارائه کنند.

در سیستم های رایانه ای، عملیاتی نظیر وارد کردن اطلاعات به کامپیوتر و جدا کردن نسخه های چاپ شده و صحافی آنها، معمولاً با دست یا با استفاده از وسایل و تجهیزات مکانیکی انجام می گیرد که سهم اینگونه عملیات در پردازش اطلاعات ناچیز است. از آنجا که انواع مختلف کامپیوترها در نگهداری انبوهی از اطلاعات و پردازش سریع آنها توانایی زیادی دارند، امروزه غالب مؤسسات، اموری چون تهیه را با استفاده از کامپیوتر انجام می دهند.

توسعه سریع ریزکامپیوترها، که از لحاظ اندازه کوچک و از نظر قیمت ارزان و کار با آن نسبتاً آسان است و در عین حال، از لحاظ پذیرش برنامه و پردازش اطلاعات توانایی زیادی دارد، استفاده از سیستم های کامپیوتری را برای مؤسسات کوچک از لحاظ فنی ممکن و از نظر اقتصادی با صرفه کرده است.

یک سیستم رایانه ای متشکل از چهار قسمت یا سیستم فرعی است:

سخت افزار Hard Ware :
که عبارت از اجزاء فیزیکی سیستم اعم از مانیتور، هارد دیسک و صفحه کلید و … است.

نرم افزار Soft Ware :
نرم افزار دستورالعمل هایی است که به کامپیوتر می گویند چه باید بکند.

کارکنان
متصدیان و کسانی که کارهای مربوط به کامپیوتر را انجام می دهند.
رویه ها:

روش انجام کار بر روی کامپیوتر و دستورالعمل ها.

اقلام و تجهیزات مورد نیاز سیستم دستی

همانگونه که در بخش گذشته اشاره شد، در سیستم دستی، کلیه امور، از جمله تبادل اطلاعات، ثبت و ضبط اطلاعات و … بوسیله دست انجام می شود. از این رو به آن «سیستم دستی» گفته می شود. سیستم دستی، هنوز هم به عنوان یک روش کارا، برای گردآوری، ثبت و ذخیره سازی اطلاعات انبار و تدارکات، در بسیاری از سازمانها، چه بزرگ و چه کوچک شناخته می شود.

اقلام مورد نیاز جهت بکار انداختن و فعال نگاه داشتن یک سیستم دستی را می توان در انواع زیر طبقه بندی نمود:

اقلام مأموریتی؛ شامل فرم ها، کارت ها و دفاتر اموال.

اقلام ثبت و تحریر؛ شامل مداد، خودکار و سایر لوازم ثبت.

اقلام بایگانی؛ نظیر پوشه، کلاسور، قفسه و لاک و مهر و غیره.

اقلام کمکی؛ نظیر میز و صندلی، بی سیم و …
در اینجا به تشریح مختصر هر یک از موارد فوق می پردازیم:

اقلام مأموریتی
این دسته از اقلام، ملزومات هستند که بطور مستقیم در راستای انجام مأموریت اصلی سیستم اطلاعاتی، یعنی جمع آوری، ثبت، و نگاهداری اطلاعات مربوط به کالاها و اموال ضروری می باشند. اقلام مأموریتی به شرح زیر می باشند:
الف- فرم ها:

همانطوریکه که قبلاً اشاره شد، فرم ها، برگ های چاپی از پیش تعیین شده ای هستند که برای گردآوری اطلاعات ثبت اولیه اطلاعات و مستند سازی عملیات مورد استفاده قرار می گیرند. تعدد و تنوع فرم ها برحسب وسعت سازمان، حجم اطلاعات، گردش اطلاعات و بخش های درگیر و مرتبط، متفاوت است.

مهمترین فرم های مورد استفاده جهت گردآوری و مستند سازی اطلاعات اموال و انبار به شرح زیر می باشند:

برگ درخواست کالا.

حواله انبار.

حواله انبار محصول.

برگ مرجوعی کالا به انبار.

برگ درخواست خرید.

برگ توزین باسکول.

برگ رسید کالا به بازرسی کالا (درب ورودی).

فرم گزارش روزانه بازرسی کالا (وارده یا صادره).

رسید انبار.
10-برگ برگشت از خرید.
11-برگ تحویل اسقاط.

12-برگ سفارش خرید.

13-جواز خروج.

14-برگ کالای امانی دریافتی.

15-برگ کالای امانی ارسالی.

16-برگ برگشت کالای امانی دریافتی.

17-برگ تحویل کالای ساخته شده به انبار.

18-صورتحساب فروش (نقدی و غیر نقدی).

19-برگ تعدیل موجودی (کاهش یا افزایش).

20-صورتحساب خرید.

21-برگ کنترل اسناد.

22-فرم گزارش موجودی.

23-فرم شمارش موجودی.

مشخصات و موارد استفاده از فرم های مذکور در فصل چهارم توصیف شده است و نمونه هایی از این فرم ها نیز در ضمیمه جزوه گنجانده شده است.

ب- کارتها (کاردکس ها):

کارتهای انبار یا اموال، اطلاعات مربوط به نقل و انتقال را شامل می گردد و در هر مقطع زمانی تعداد موجود از هر قلم جنس موجود در انبار را نشان می دهد. بطور کلی از طریق این کارتها، در هر زمان لازم می توان میزان داد و ستد موجودی و سایر اطلاعات لازم راجع به هر یک از انواع کالاهای موجود در انبار را بدست آورد.

در فصل چهارم، ضمن تشریح این کارتها، انواع آنها که در انبارها مورد استفاده قرار می گیرند نیز توصیف گردید، در اینجا صرفاً به یادآوری نام این کارتها اکتفا می شود:

کارت کوچک (کارت قفسه).

کارت بزرگ.

کارت مصرف کننده.

کارت سفارش انبار.

کارت حساب انبار (کاردکس مرکزی).
ج- دفاتر انبار و اموال:
در دفاتر انبار و اموال مشخصات کالاهای وارده به انبار و صادره از انبار، ثبت می گردد. در بیان تفاوت کاردکس دفاتر می توان گفت که کاردکس ها، ‌اطلاعات مربوط به یک قلم خاص از کالاها را نشان می دهند، در صورتیکه در دفاتر اطلاعات کلی مربوط به تمام اموال، بر حسب طبقه بندی از پیش تعیین شده، ثبت و ضبطی گردد. دفاتر انبار و اموال معمولاً به دو دسته تقسیم می شوند.

دفتر واردات:
این دفتر اختصاصی به ثبت مشخصات کالاهای وارده به انبار دارد. مشخصات کالا و اطلاعاتی که درباره آن باید در دفتر واردات ثبت گردد به تناسب حجم کار، میزان فعالیت سازمان و نحوه نگهداری حساب اموال و صدور کارت اختصاصی برای هر نوع کالا تغییر می کند. به هر حال دفتر واردات اموال باید متضمن اطلاعات زیر باشد:
شماره ترتیب: که از اول هر سال از یک شروع می شود و بطور مسلسل تا پایان سال ادامه داده می شود.

تاریخ: یعنی روزی که جنس وارد انبار می گردد.

منبع ورود کالا: که به تفکیک فروشنده یا برگشت دهنده انتقالی از انبار دیگر بایستی ثبت گردد.

نوع کالا.

شماره سند یا حواله یا برگشتی کالا.

شماره نوع جنس.

واحد مقدار.

بهای واحد.

بهای کالا اعم از خریداری شده یا برگشتی.

بهای کالای انتقالی از سایر انبارها.

ارزش کالا و مبلغ کل واردات.

ب- دفتر صادرات:

این دفتر اختصاص به ثبت مشخصات صادرات انبار دارد و بایستی دارای اطلاعات زیر باشد:

شمارش ترتیب:

تاریخ: مربوط به روزی است که جنس از انبار صادر می گردد.

درخواست کننده: نام و نشان و خصوصیات واحد یا اشخاص گیرنده.

نوع و مشخصات کالا.

شماره درخواست ها یا حواله انتقال.

واحد مقدار.

بهای واحد.

مبلغ و ارزش کالا.

جمع کل صادرات انبار.

اقلام ثبت و تحریر
دسته دوم از اقلام مورد نیاز در سیستم دستی (و تا حدودی سیستم رایانه ای)، ملزومات و اقلامی هستند که برای ثبت اطلاعات در اسناد و مدارک و دفاتر بکار می روند. این اقلام به شرح زیر می باشند:

قلم و مداد: قلم و مداد مهمترین و در عین حال ضروری ترین وسیله ثبت اطلاعات است.

ماشین تحریر: انواع ماشین التحریر نیز از جمله وسایل دیگری است که برای ثبت اطلاعات در انواع فرم ها و تهیه کاردکس ها مختلف با پاکیزگی و کارآیی بالا مورد استفاده قرار می گیرد (البته لازم به ذکر است که ماشین تحریر از وسایل ضروری سیستم اداری انبار و تدارکات نیست).

دستگاه فرم نویس: وسیله دیگری که می تواند کار ثبت را ساده سازد، «دستگاه فرم نویس» است. این دستگاه یک محفظه و یک صفحه دارد و با نیروی برق یا با دست کار می کند. یک دسته فرم آماده در محفظه دستگاه قرار داده می شود و دستگاه در هر نوبت تعداد نسخ لازم از فرم مورد نظر را روی صفحه می آورد. پس از آنکه این فرم نوشته شد با زدن دکمه ای یا کشیدن دسته ای یک فرم دیگر در نسخ مورد نیاز روی صفحه دستگاه قرار می گیرد و بدین ترتیب کار نوشتن فرم آسان می شود.

تراش ها:‌ مداد ترداش ها که ممکن است روی میزی و ثابت استفاده شود که گرانتر هستند یا تراش های مدرسه ای کوچک که البته جز اقلام مصرفی به شمار می روند.

پاک کن ها.

دفاتر خط دار سفید: که برای یادداشت وقایع روزانه مورد استفاده، ممکن است قرار گیرد.

لوازم پر مصرف: نظیر غلط گیرها (لاک های تحریر)،‌ کاربن ها، استامپ ها، کاغذهای A4 یا A3 ، جوهر استامپ، تاریخ زن، مرکب خودنویس.

وسایل علامت گذاری (کدگذاری): از علامت گذاری اقلام هنگام ارسال اقلام کالا استفاده خواهد شد. اغلب اوقات علامت گذاری اقلام توسط دست و بوسیله مداد یا ماژیک انجام می گیرد. هر چند که اقلام کالا را می توان به طرق مختلف علامتگذاری کرد،‌ لیکن روشهای مناسب به تسریع در کار می انجامد.

وسایل و ملزومات بایگانی:
اسناد و مدارک انبار باید بطور مرتب بایگانی شود تا هنگام لزوم به راحتی در دسترس قرار گیرد. برخی از این اسناد، ابتدا بطور موقت و به ترتیب تاریخ نگاهداری و پس از انجام دادن اقدامات بعدی به طور دائم بایگانی می شود. یعنی ابتدا در «کلاسورهایی» به اندازه مناسب بایگانی و سپس به «پرونده های» مربوط منتقل می شود. برخی دیگر از اسناد و مدارک، که کاربردهای خاصی دارند و باید در وسایل متناسبی نگهداری شود. کارتهای حساب انبار از جمله اینگونه مدارک است و معمولاً در کاردکس های مناسب یا در فایل کابینت های کشویی و رومیزی نگهداری می شود. اما در هر حال، اغلب اسناد و مدارک، نهایتاً باید به مدت طولانی مثلاً 5 تا 10 سال حفظ و بایگانی شود که برای این کار از انواع «فایل کابینت های عمودی» یا «قفسه» استفاده می شود.
مهمترین وسایل مورد نیاز در سیستم بایگانی انبار و تدارکات عبارتند از:

پوشه: پوشه جلدی است مقوایی که برای محافظت اوراق، مدارک و اسناد از آن استفاده می شود. جنس پوشه ها بهتر است از بهترین نوع و در صورت لزوم به رنگهای مختلف انتخاب شود. پوشه های مورد استفاده در بایگانی دو دسته اند:

پوشه ساده.

پوشه فیبری فنردار.

پنس: پنس ها انواع مختلف می باشند. برخی بسیار نرم و کم دوام هستند و برخی دیگر محکم ترند. از پنس ها برای نگاهداری اسناد و مدارک در پرونده ها استفاده می شود.

ماشین دوخت: ماشین دوخت (منگنه زن) وسیله ای است که با آن اسناد را به هم وصل می کنند.

ماشین برش: ماشین برش که بر اساس خاصیت فیزیکی اهرم ها ساخته شده است دستگاهی است که می توان با آن کاغذ و مقوا را برید.

برچسب ها: که بر دو نوع هستند: الف- برچسب های ثابت که از نوع سلولوئیدی است و زواید تمیزی که از برش مخصوص لبه پوشه به دست می آید. ب- برچسب های متحرک، که آنها را از فلز می سازند.

وسایل لاک و مهر: برای این که از محتویات پرونده آگاه نشوند و اوراق پرونده مفقود نشود در بایگانی از مهرهای لاستیکی و فلزی که روی آنها مطالبی حک گردیده استفاده می شود. همچنین برای جلوگیری از دسترسی افراد دیگر به مندرجات اسناد و مدارک بر روی برخی از آنها حجم جامد و شکننده ای بنام لاک را می کوبند.

کازیه: کازیه جعبه ای است مکعب مانند و بدون در، که جهت تفکیک نامه ها و سوابق بکار می رود.

قفسه ها: که متنوع هستند چوبی یا آهنی.

کلاسورها: کلاسورها وسیله ای است که یک یا چند پوشه را می توان در آن جا داد. جنس کلاسورها محکمتر از پوشه و از جهت اندازه با پوشه برابر است.
10-فیش و جای فیش (برگه و برگه دان): برگه دانها جعبه هایی هستند که برای نگهداری منظم برگه ها و کارتها بکار می روند.
11-دفاتر بایگانی: دفتر ارسال و مراسلات، دفتر اندیکاتور و دفتر اندیکس از دفاتر بایگانی می باشند.

اقلام کمکی:
برخی دیگر از اقلام مورد استفاده در سیستم دستی (و رایانه ای) که بیشتر جنبه اداری و کمکی دارند و وجود آنها برای انبار جنبه حیاتی ندارد. این دسته از اقلام عبارتند از:

تلفن:‌ وجود تلفن در انبار هم برای متصدیان انبار و هم مصرف کنندگان و کاربران کمک زیادی است زیرا ارتباط بین آنها را آسانتر می کند.

بی سیم: در مراکز و آمادگاههایی که حجم زیادی از کالاها و تجهیزات را نگهداری می نمایند برقراری ارتباط تک تک این واحدها تا حدی مشکل است. در این موارد بکارگیری بی سیم به منظور برقراری ارتباط باعث صرفه جویی زیادی در میزان حرکت تجهیزات حمل و نقل انبار می گردد.

تلویزیون مدار بسته: استفاده از لیف تراک، یا ریچ تراک به منظور ذخیره سازی اقلام کالا در ارتفاع نسبتاً زیاد مخاطراتی به همراه خواهد داشت. زیرا راننده که در پایین قرار گرفته به سختی می تواند اقلامی را که در ارتفاع بالا (بیش از 6 متر) قرار گرفته اند بطور دقیق ببیند و همین مسئله احتمالاً منجر به سقوط کالا و بوجود آمدن خسارات جانی و یا مالی خواهد شد. به منظور کاهش شرایط خطرزا در چنین مواردی از تلویزیون مدار بسته استفاده می گردد.

دستگاه کاردکس: قفسه های مخصوصی که کاردکس ها با توجه به نام یا شماره کالا و با رعایت حق تقدم حروف در آن تنظیم و قرار داده می شود. در این دستگاه کارت های متعددی که قابل جابجا شدن هستند قرار دارد که به عنوان راهنمای الفبایی و یا شماره ای مورد استفاده قرار می گیرد.

وسایل محاسبه: اگرچه می توان با قلم و مداد و به کمک ذهن می توان محاسبات لازم در انبار را انجام داد. با این حال، امروز ماشین حسابهای الکتریکی و الکترونیک و ماشین های صندوق هم در سیستم های دستی و هم در سیستم های رایانه ای مورد استفاده است.
اقلام و تجهیزات مورد نیاز در سیستم رایانه ای
ملزومات و تجهیزات مورد استفاده در سیستم رایانه ای برحسب نوع سیستم یا شبکه عملیاتی مورد استفاده متفاوت است، در اینجا ضمن توصیف و بیان کاربرد سه سیستم عملیاتی رایج، اقلام مورد نیاز جهت پیاده سازی هر سیستم را تشریح می کنیم:

سیستم PC با کامپیوترهای شخصی:
الف- تعریف: یک کامپیوتر شخصی مستقل می باشد که در آن واحد یک کاربر می تواند با آن کار کند و حافظه های جانبی آن عبارتند از: دیسکت سخت و فلاپی دیسکت که بسته به ظرفیت آنها، دیتا در آن ذخیره می شود و دارای یک بوت خروجی که پرینتر به آن متصل می شود. سیستم عامل (OP) راه اندازی آن DOS با سطحهای version متفاوت می باشد.
ب- کاربرد: جهت ثبت و ضبط اطلاعات و سرعت و دقت عمل در دستیابی به اطلاعات و کاهش نیروی انسانی از کامپیوترهای شخصی استفاده (PC) می شود. این کاربر می تواند از طریق فاکس مدم و خط تلفن با کاربرهای دیگر در هر نقطه از جهان و شبکه های کامپیوتری دنیا ارتباط برقرار کند و تبادل اطلاعات انجام دهد.

ج- تجهیزات لازم جهت کامل کردن یک کامپیوتر شخصی (PC).

کیس کامپیوتر: به شکل یک مکعب مستطیل می باشد که از جنس پلاستیک ساخته شده است که بصورت Desk top مینی تاور و فول تاور موجود می باشد و اجزاء کامپیوتر اعم از منبع تغذیه، مادربرد کامپیوتر، کارت I/O (ورودی و خروجی) کارت گرافیک (مونیتور) از نظر فیزیکی به آن اتصال دارد و از نظر الکتریکی بردها به مادربرد متصل می شود.
مادربرد:
از اجزاء اصلی کامپیوتر بوده که برد اصلی پردازشگر مرکزی CPU حافظه RAM و شکافهای (Slot) اتصال الکتریکی بردها به کامپیوتر روی آن قرار دارد.

مونیتور: یک صفحه نمایش می باشد که Data روی آن نمایش داده می شود و بسته به نوع رنگ، اندازه و قدرت تفکیک و تقسیم بندی می شود.

کی برد: به شکل یک مکعب مستطیل با ارتفاع کم بوده که بسته به تعداد کلیدهای آنها، 102، 104، 84، کلیدی ساخته می شوند و از طریق یک کابل به مادربرد اتصال الکتریکی پیدا می کند.

ظرفیت حافظه RAM: حداقل 640 KB بسته به کاربرد آن قابل افزایش می باشد.

دیسکت سخت Hard Disk تعداد و نوع درایو: انتخاب این اجزاء با توجه به نیاز استفاده کننده مشخص می شود.
د- تجهیزات لازم جهت ارتباط یک PC با PC دیگر و ارتباط با شبکه ها:

خط تلفن.

کارت فاکس مدم: یک برد سخت افزاری بوده که در داخل یکی از شکافهای مادربرد جا می گیرد و بسته به سرعت و مارک آن قابل تقسیم بندی می باشد.

نرم افزار مربوطه: نرم افزاری است که ارتباط نرم افزاری فاکس مدم را با دیگر شبکه ها فراهم می کند مانند نرم افزار BIAST.

کارت مخصوص اتصال PC به شبکه کامپیوتری و Main نرم افزار مربوط به آن.
هـ- تجهیزات جانبی و امنیتی

U P S : دستگاه تولید برق اضطراری بوده که ولتاژ جریان و فرکانس را برای استفاده PC تثبیت می کند علاوه بر آن همراه باطری می تواند هنگان نبودن برق شهری تا مدتی برق دستگاه شما را تأمین کند.

مونیتور فیلتر: وسیله ای به شکل مربع مستطیل که از تشعشعات اشعه بر روی چشم انسان جلوگیری می کند کسانیکه در شبانه روز بیش از چند ساعت با PC کار می کنند باید از مونیتور فیلتر استفاده کنند.

کاور Cover : یک پوشش پلاستیکی بوده که در هنگام عدم استفاده از دستگاه بر روی دستگاه می پوشانند تا از رسیدن گرد و غبار به داخل آن جلوگیری کند.

شبکه (Local Area NetWork) LAN
الف- تعریف شبکه: از اتصال چند کامپیوتر PC به یکدیگر بوجود می آید و جهت سرویس دادن به چند کاربرد در محیط محدود مانند یک پادگان یا اداره بکار گرفته می شود.
کاربردها می توانند بطور انفرادی مانند یک PC مستقل و یا با سرور (ایستگاه مرکزی) تبادل اطلاعات کنند و از برنامه اطلاعات مشترک ایستگاه مرکزی استفاده کنند. نحوه اتصال PC ها به یکدیگر چند نوع می باشد اصطلاحاً توپولوژی شبکه می نامند (ستاره – حلقه – باس).

ب- کاربرد: در محلی که چند کاربر وجود داشته باشد و فاصله آنها بیش از یک کیلومتر نباشد مورد استفاده قرار می گیرد تا اینکه کلیه کاربرها بتوانند از یک برنامه مشترک استفاده کنند و یا پرینتر را به اشتراک می گذارند می توان زمان استفاده از شبکه را به طور دلخواه تنظیم کرد.

ج- تجهیزات لازم جهت ایجاد شبکه LAN :

کامپیوتر PC به تعداد ایستگاههای لازم، حداقل MB RAM 1 کاربرها می توانند در ایستگاه خود هارد و درایو نداشته باشند.

سرور: می توان کامپیوتر 386 یا مدل بالاتر با حداقل 4 MB RAM یک دستگاه و یا دو دستگاه بسته به نیاز کاربرها در شبکه داشته باشیم. سرور، یک کامپیوتر مرکزی بوده که کلیه کارها اعم از تعریف کابران، زمان استفاده یوذرها از شبکه – محدودیتهای کاربران در شبکه، نحوه استفاده از فایلها و برنامه توسط این دستگاه مشخص می شود.

پرینتر: به تعداد مورد نیاز و کار آن چاپ کردن اطلاعات روی کاغذ جهت استفاده کاربران می باشد.

کارت شبکه: کارت شبکه به تعداد کاربرها و سرورها که یک برد سخت افزاری بوده که در داخل یکی از شکافهای slot کامپیوتر قرار می گیرد و کابل شبکه به آن متصل می شود.

کابل کواکسیال: کابل 50 با شماره RG 58 به متراژ مورد نیاز.

B N C : به ازاء هر کاربر دو عدد.

اگر توپولوژی (اتصال بندی شبکه) BUS باشد دو عدد ترمینیتور هم لازم دارد و کانکتوری است که ابتدا و انتهای شبکه را می بندد.

اگر توپولوژی شبکه ستاره (star) باشد بجای ایستگاه مرکزی یک دستگاه بنام HUB لازم دارد که ظرفیت آن 8-16 یا 32 کاربر می باشد و کلیه انشعابها به هر ایستگاه از این دستگاه گرفته می شود.

سیستم عامل شبکه: که معمولاً نرم افزار ناول با سطحهای versin متفاوت مانند 3.2 می باشد که روی تعدادی فلاپی دیسکت ذخیره شده است.
10-در توپولوژی باس BUS اگر فاصله از 300 متر تجاوز کند یک دستگاه تکرار کننده لازم دارد. Repeater.
تعاریف

پینتر: دستگاه سخت افزاری است که فاصله کاربران را 300 متر دیگر افزایش می دهد.

دستگاههای جانبی و امنیتی:

U.P.S : دستگاه تولید برق اضطراری بوده که حتماً برای سرور لازم می باشد. برای ایستگاهها اگر بکار رود ضریب امنیت شبکه بالا می رود.

کلیه وسایلی که در PC ها استفاده می شود در این شبکه نیز به تعداد کامپیوترها مورد استفاده قرار می گیرد.

شبکه های کامپیوتری Main

تعریف: دارای یک سیستم مرکزی است که در یک مکان نصب می شود و دیگر کاربرها در این شبکه کلیه کارهای خود اعم از پردازش ورود و خروج اطلاعات را از طریق C.P.U (پردازشگر مرکزی) انجام می دهند. برعکس شبکه LAN در این شبکه کاربرها بطور مستقل نمی توانند کار کنند. هر ایستگاه یک ترمینال نامیده می شود. با استفاده از دستگاههای جانبی مانند خطوط تلفن، مدم، ماکس،‌ ماکروویو می توان اطلاعات را به دورترین نقاط یک کشور و جهان انتقال داد.
مزایای سیستم: سرعت پردازش بسیار بالا، ورودی و خروجی زیاد، عدم محدودیت در تعداد کاربرها، مصونیت صد در صد در مقابل ویروسهای کامپیوتری.
معایب: هزینه نگهداری بسیار بالا و گران بودن سیستم سخت افزار و نرم افزار شبکه.

کاربرد: با استفاده از این شبکه می توان اطلاعات را به خارج از یک اداره – یک شهر – و یا یک کشور فرستاد. با این شبکه چند صد کاربر می توانند همزمان کار کنند. حافظه آن چند گیگابایت ورود و خروج اطلاعات بسیار بالا و سرعت انتقال در حد مطلوب می باشد.

تجهیزات لازم جهت شبکه Main

پردازشگر مرکزی C.P.U همراه کابلهای مربوطه:
تعریف: یک دستگاه مستقل بوده که پردازش کلیه اطلاعات به عهده این پردازشگر می باشد.
مانند 4341 – 4381 – P12

دیسکت درایو: به شکل مکعب مستطیل بوده که دیسکتهای سخت در آن نصب می شود عمل خواندن و نوشتن اطلاعات روی دیسکتهای سخت به عهده این دستگاه می باشد، مانند: 3380-3350

کنترولر دیسکت درایو: ورود و خروج اطلاعات به هر دیسکت درایو به خود واگذار می کند. به هر کنترولر دیسکت درایو می توان از یک تا هشت دیسکت درایو متصل کرد تا آنها را کنترل کند.
مانند: 3880 _ 2 و 3880 _ 1

تیپ درایو: tape Drive : دستگاهی است که تیپ داخل آن قرار می گیرد و خواندن و نوشتن اطلاعات روی tape به عهده این دستگاه می باشد.
مانند: 3420

کنترولر تیپ درایو: عمل ورود و خروج اطلاعات به هر تیپ درایو و عملیات کنترلی روی آن به عهده این دستگاه می باشد. این دستگاه می تواند از یک تا شانزده تیپ درایو پشتیبانی کند و مستقیماً با پردازشگر مرکزی در تماس می باشد مانند: 3803

کنترل یونیت محلی: Local
از آنجایی که ترمینالها که کاربرها با آن کار می کند نمی توانند مستقیماً با پردازشگر مرکزی تبادل اطلاعات نمایند این دستگاه واسطه ای است بین C.P.U و کاربرها که مالتی پلکس و دی مالتی پلکس را بر عهده دارد. با این دستگاه واحد 32 کاربر می توانند کار کنند بدون اینکه خدشه ای در اطلاعات وارد آید.

پرینتر مخصوص شبکه Main : دستگاهی است که اطلاعات را از پردازشگر مرکزی گرفته و به سرعت روی کاغذ چاپ می کند. سرعت بسیار بالا برای چاپ کردن با حجم وسیع و زمان زیاد مورد استفاده قرار می گیرد.
مانند: 3203 – 4248

کنسول اپراتوری: تقریباً مانند یک ترمینال می



قیمت: 100 تومان

دانلود پایان نامه :بررسی مسائل کیفیت توان، پیدا کردن یک مشخصه درست از پدیده¬های کیفیت ...


فصل اول   کلیات تحقیق  مقدمه با رشد روز افزون به­کارگیری بارهای غیر خطی، مسئله کیفیت توان اهمیت ویژه­ای پیدا کرده است. بسیاری از بارهای الکتریکی به نوسانات ولتاژ بسیار حساس می­باشند. لذا فراهم نمودن یک ولتاژ سینوسی خالص بسیار ضروری است. عبارت کیفیت توان[1] از اواخر دهه 1980 میلادی بصورت یکی از معروف­ترین واژه­های […]


دانلود پایان نامه ارشد:بررسی و اولویت بندی روشهای تبلیغاتی موثر در جذب گردشگران خارجی به ...


با رشد بیش از پیش شهرنشینی و زندگی ماشینی، برای گریز از زندگی مدرن و یافتن زمان فراغت انسان بر آن شد تا سفر را به عنوان امری واقع تجربه کند. در این میان پیشرفت چشمگیر صنعت حمل و نقل و ارتباطات امر سفر را در چارچوب وسیله‌ی نقلیه‌ی ایمن و شبکه‌ی راه‌های وسیع و […]


دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد:بررسی و تعیین عوامل تاثیرگذار بر بازاریابی ویروسی و فاکتورهای تاثیرگذار ...


1-1) مقدمه : 2 1-2) بیان مساله تحقیق : 3 1-3)سوالات فرعی: 4 1-4)پیشینه تحقیق(سابقه موضوع): 5 1-4-1)پیشینه داخلی: 5 1-4-2-پیشینه خارجی: 7 1-5) بیان اهمیت انجام تحقیق (اهمیت نظری-اهمیت کاربردی): 8 1-5-1)اهمیت نظری: 8 1-5-2)اهمیت کاربردی: 10 1-6) بیان اهداف تحقیق : 12 1-6-1)هدف اصلی: 12 1-6-2) اهداف فرعی: 12 1-6-3)هدف آرمانی: 13 1-6-4)هدف […]


۱ ۲ ۳ . . . ۳۷ ۳۸ ۳۹
درباره من
رشته حسابداری مدیریت دولتی بازرگانی مالی منابع انسانی زنجیره تامین حقوق جزا جرم شناسی بین الملل خصوصی عمومی برق قدرت الکترونیک مخابرات کنترل عمران خاک سازه زلزله مکانیک سیالات حرارت کامپیوتر ادبیات تاریخ روانشناسی علوم تربیتی فقه الهیات فلسفه ادیان دانشگاه آزاد صنایع جغرافیا رشته زبان علوم اجتماعی و جامعه شناسی علوم سیاسی
Designed By Erfan Powered by Bayan